Καληνύχτα Κεμάλ: Λίγες σκέψεις για τη Γάζα

Same old story
what's the use of tears?
What's the use of praying
if there' s nobody who hears? [1]

Η αλήθεια είναι πως έκανα ό,τι ήτανε ανθρωπίνως δυνατόν να αποφύγω αυτήν την ανάρτηση. Μα διαβάζοντας συνεχώς επί μια εβδομάδα για την επέμβαση του Ισραηλινού στρατού στον στολίσκο των ακτιβιστών στα ιστολόγια διαπίστωσα πως τελικά δεν θα την γλίτωνα. Στα σχόλια που άφηνα προσπάθησα να μείνω κυρίως στην πλευρά του διεθνούς δικαίου μιας και αυτήν την παράμετρο γνωρίζω καλύτερα και μιας και απ’ ό,τι βλέπω «παίζει» αρκετά το ζήτημα της επέμβασης σε διεθνή ύδατα. Πριν προχωρήσω ενδεικτικά οι αναρτήσεις-ερεθίσματα ήτανε η -κλασική πια- εβδομαδιαία σεντονιάδα του Zaphod (δείτε και τις παραπομπές, ειδικά της Eskarinas και του motorcycleboy) όπως και η προσπάθεια του Δημήτρη να δώσει μια διαφορετική οπτική.

Προκαταρκτικά περί διεθνούς δικαίου: Το διεθνές δίκαιο δεν είναι το instructions manual των διεθνών σχέσεων, δεν είναι δηλαδή κάτι αντίστοιχο της εσωτερικής έννομης τάξης των κρατών. Δεν υπάρχει η οργάνωση για κάτι τέτοιο και πέρα απ’ αυτήν δεν υπάρχει κάτι πολύ σημαντικότερο, που δεν χρειάζεται να πάμε παραπέρα από τον Weber για να το βρούμε. Ο Weber όρισε το κράτος ως τον μηχανισμό που διατηρεί το μονοπώλιο της νόμιμης βίας, δυνατότητα που του επιτρέπει να εκπληρώνει τον σκοπό του ως ένας απρόσωπος μηχανισμός που αποτρέπει τους πολίτες από το να πέσουνε στο homo homini lupus του Hobbes. Αυτήν την κατασταλτική λειτουργία του κράτους στις διεθνείς σχέσεις δεν υπάρχει αντίστοιχη εξουσία ικανή ούτε αμοιβαία αποδεκτή από τα μέλη της διεθνούς ‘κοινωνίας’ να την επιβάλλει. Το διεθνές δίκαιο είναι ένα σετ κανόνων που γενικά αποδέχονται τα κράτη ως δεσμευτικούς προκειμένου να ελαχιστοποιήσουν τις τριβές της συνύπαρξής τους. Με το ‘γενικά’ εννοώ πως υπάρχει και κάποια αιρεσιμότητα ή αν δανειστώ το «οριακό κόστος» από την οικονομία: ένα κράτος θα παραβεί έναν κανόνα εάν θεωρεί πως η εφαρμογή του συνεπάγεται πολύ μεγαλύτερο κόστος απ’ ότι η μη εφαρμογή του.

Επί του συγκεκριμένου (νομικά): Ομολογώ πως το αρχικό μου ένστικτο βλέποντας την επιμονή σχετικά με την επέμβαση σε διεθνή ύδατα ήτανε να ψάξω και να βρω τα νομικά επιχειρήματα του Ισραήλ, τα οποία ήμουνα σίγουρος πως υπήρχαν. Θα μπορούσα λοιπόν να αραδιάσω ένα σωρό παραγράφους και υποπαραγράφους συμβάσεων και πρωτοκόλλων σχετικά με το δικαίωμα του Ισραήλ να αποτρέψει την παραβίαση του αποκλεισμού της Γάζας όπως ας πούμε το 67ο άρθρο του San Remo Manual του 1994 που προβλέπει δικαίωμα επίθεσης σε εμπορικά σκάφη τρίτου κράτους τα οποία μεταξύ άλλων «πιστεύεται πως (…) αποσκοπούν σε παράβαση αποκλεισμού και κατόπιν προτέρου προειδοποίησης σκόπιμα και ξεκάθαρα αρνήθηκαν να σταματήσουν ή αρνήθηκαν επίσκεψη, έρευνα ή αιχμαλώτιση». Αντ’ αυτού όμως θα περάσω κατευθείαν στο σημείο που ήθελα να τονίσω, ότι δηλαδή οι κανόνες του διεθνούς δικαίου είναι ζήτημα ερμηνείας και θα εκπλαγείτε για το πόσο διαφορετικές ερμηνείες μπορείτε να βρείτε. Ενδεικτικά σας παρακαλώ να διαβάσετε αυτό το λινκ. Οι άνθρωποι που ισχυρίζονται πως ο αποκλεισμός είναι νόμιμος ή παράνομος και η επέμβαση νόμιμη ή παράνομη είναι όλοι τους νομικοί. Προσφέρουν όμως ερμηνείες διαμετρικά αντίθετες μεταξύ τους. Η ερμηνεία φυσικά είναι κάτι που εξαρτάται από τις πεποιθήσεις του καθενός, είναι εν ολίγοις πολιτικό ζήτημα κι εκεί θα στραφώ τώρα. Πριν προχωρήσω, δείτε εαν θέλετε αυτό το βιντεο που μου φάνηκε αρκετά ισσοροπημένο.

Επί του συγκεκριμένου (πολιτικά): Ένας διεθνής στολίσκος ακτιβιστών επιχείρησε να σπάσει τον αποκλεισμό της Γάζας και να παραδώσει ανθρωπιστική βοήθεια στους Παλαιστίνιους. Ο σκοπός του στολίσκου ξεκάθαρα δεν ήτανε απλώς να παραδώσει την βοήθεια μα και να προβεί σε μια πολιτική δήλωση κατά του αποκλεισμού. Ήτανε εκπεφρασμένη βούληση των ακτιβιστών να σπάσουν τον αποκλεισμό και γι αυτό δεν δεχτήκανε και την πρόταση του Ισραήλ να ξεφορτώσουνε σε άλλο λιμάνι κι από κει να μεταφερθεί η βοήθεια με φορτηγά στη Γάζα. Σημειωτέο εδώ πως η Γάζα έχει αποκλειστεί από Ισραήλ και Αίγυπτο απ’ όταν ανέλαβε τη διακυβέρνησή της η Χαμας (2007) ενώ η Δυτική Όχθη δεν είναι αποκλεισμένη (ναι αν δεν το καταλάβατε οι Παλαιστίνιοι έχουνε ΚΑΙ εμφύλιο). Το Ισραήλ από την άλλη είχε προειδοποιήσει πως δεν θα επιτρέψει κάτι τέτοιο κι έτσι επενέβη στον στολίσκο. Κι επενέβη με τραγικά ερασιτεχνικό και σπασμωδικό τρόπο με τα αποτελέσματα που είδαμε. Εδώ θέλω να επαναλάβω κάτι που έχω γράψει σε διάφορα σχόλια: είναι ένα πράγμα να αμφισβητείς τη νομιμότητα του αποκλεισμού και άλλο να προσπαθείς έμπρακτα να τον καταργήσεις. Στην δεύτερη περίπτωση, χάνεις το προνόμιο της ουδετερότητας και στην ουσία διαλέγεις παράταξη ανάμεσα στους εμπολέμους: δεν νομίζω πως μπορείς να υποκριθείς τον σοκαρισμένο όταν ο άλλος εμπόλεμος πέσει να σε φάει.

Επί του γενικού (πάλι πολιτικά): Κλείνοντας, δυο λόγια για το Παλαιστινιακό γενικά. Ναι, οι Παλαιστίνιοι είναι οι πιο αδύναμοι στην διαμάχη και οι άμαχοί τους υποφέρουνε ασύγκριτα περισσότερο από τους Ισραηλινούς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ούτε πως το Ισραήλ είναι η προσωποποίηση του κακού στη γη ούτε πως οι Παλαιστίνιοι είναι η προσωποποίηση του καλού. Όταν το 2005 οι Ισραηλινοί αποχωρήσανε μονομερώς από την Γάζα η αντίδραση των Παλαιστινίων δύο χρόνια αργότερα ήτανε να εκλέξουνε την Χαμας. Το ότι οι Παλαιστίνιοι έχουνε περισσότερες απώλειες δεν έχει να κάνει με τον πιο ανθρωπιστικό τρόπο που μάχονται κατά του Ισραήλ αλλά με τα περιορισμένα τεχνικά-στρατιωτικά μέσα τους, εάν η Χαμάς διέθετε ελικόπτερα και τανκ είμαι απολύτως βέβαιος για το πώς θα τα χρησιμοποιούσε. Λυπάμαι μα δεν μπορώ να δώσω δίκιο σε καμία πλευρά. Για μένα το παιδί που σκοτώθηκε από βόμβα Ισραηλινών είναι εξίσου αδικοχαμένο με το εβραιόπουλο που σκοτώθηκε από ρουκέτα ή επειδή το σχολικό του ανατινάχτηκε. Μιλάμε για δύο λαούς που πρέπει να συμβιβαστούνε με την ιδέα της συνύπαρξης και δεν το κάνει κανείς τους. Όταν έχω μπροστά μου δύο πλευρές που χαρακτηρίζονται από την ίδια μισαλλοδοξία και θρησκευτικό φανατισμό στην ερώτηση «ποιος έχει δίκιο» η μόνη έντιμη απάντηση που μπορώ να δώσω είναι η ίδια που θα έδινα αν με ρωτούσαν ποιος ανάμεσα σε δύο ψυχοπαθείς πρέπει να αναλάβει τη διεύθυνση του ψυχιατρείου και είναι «κανείς!» [2].

Κατακλείδα: Αντιλαμβάνομαι πως με την παρούσα θα δυσαρεστήσω αρκετούς αναγνώστες και ίσως και να κερδίσω την ετικέτα του απολογητή της κρατικής βίας. Σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να δικαιολογήσω τον θάνατο εννιά ανθρώπων, δεν ήτανε αυτή η πρόθεσή μου. Δεν μπορώ όμως ούτε να μοιράσω καταδίκες για εν ψυχρώ δολοφονία, η κατάσταση μου φάνηκε αρκετά συγκεχυμένη και το υπόβαθρό της αρκετά περίπλοκο για να το κάνω. Εαν θέλετε μπορώ να καταδικάσω όλους τους θανάτους αμάχων ή μη αμάχων ανά την ιστορία αυτό όμως δεν θα αλλάξει τίποτα ούτε θα φέρει κανέναν άνθρωπο πίσω. Θεωρώ πολύ πιο χρήσιμο το να προσπαθήσω να εξηγήσω πως φτάνουμε σε αυτό το σημείο. Θεωρώ επίσης το να προσπαθείς να καταλάβεις τον κόσμο που θέλεις να βελτιώσεις χρησιμότερο από το να μοιράζεις ανώφελες ηθικές καταδίκες ακόμα κι αν καταλήγεις στην κουρασμένη παραδοχή πως απ' όταν οι άνθρωποι κατάφεραν να ζούνε με κάποια αρμονία στην οικεία κοινωνία τους τόσο χειρότεροι γίνανε ως κοινωνίες στις σχέσεις τους με άλλες κοινωνίες. Εαν η παρούσα κατάφερε έστω και για μια στιγμή να σας κάνει να αμφιβάλλετε για πράγματα που θεωρούσατε αυτονόητα και να σας προβληματίσει σχετικά με την περιπλοκότητα των πολιτικών καταστάσεων, τότε θεωρώ πως πέτυχε τον σκοπό της.

Καλημέρα και τις απολογίες μου για το μακροσκελές της σημερινής ανάρτησης.

---------------------------------------------
[1] Οι στίχοι από εδώ
[2] Δεν θεωρώ εδώ πως κανείς τους δεν πρέπει να ζήσει στην γη αυτή, μα πως κάποια στιγμή πρέπει να καταλάβουν πως πρέπει να την μοιραστούνε.