La Chute v.2

 Όταν διάβασα για το τροχαίο θυμήθηκα πως μερικές εβδομάδες πριν, αποκλεισμένος σε έναν ξενώνα από τα χιόνια, άκουγα τον Κώστα να μου διηγείται πως κατάφερε τον Αγγελόπουλο να παραβρεθεί σε μια τιμητική εκδήλωση για τα 40χρονα της "αναπαράστασης" που είχε γυριστεί στα μέρη μας. Λίγο αργότερα που έμαθα και την κατάληξη του τροχαίου, σκέφτηκα πως θα στεναχωρήθηκε ο Κώστας που σε τόση εκτίμηση τον είχε και μου έδειχνε τις σχετικές φωτογραφίες με τόσον ενθουσιασμό (και 'γω να  πασχίζω να κρύψω το πόσο λίγα έχω δει από τις ταινίες του, τα περισσότερα ούτε καν ως το τέλος), μα η αλήθεια είναι πως δεν πρόλαβα να σκεφτώ και πολύ. Διότι άρχισε εκείνος ο ορυμαγδός στα social media  που μου θύμισε εκείνον τον φίλο που συζητούσαμε πριν από καιρό: 

Πόσο θαυμάζουμε τους κυρίους μας που πια δε μιλούν κι έχουν το στόμα γεμάτο χώμα! Ο σεβασμός τότε έρχεται εντελώς φυσικά, ο σεβασμός που μπορεί και να περίμεναν όλη τους τη ζωή από μας. Ξέρετε όμως γιατί είμαστε πάντοτε πιο δίκαιοι και πιο γενναιόδωροι με τους νεκρούς; Ο λόγος είναι απλός. Δεν υπάρχει υποχρέωση μαζί τους. Μας αφήνουν ελεύθερους, όλος ο χρόνος είναι στη διάθεσή μας, να στριμώξουμε το σέβας μας ανάμεσα στο κοκτέηλ και μια ευγενική ερωμένη, με λίγα λόγια, στο νεκρό χρόνο. Αν μας δημιουργούσαν κάποια υποχρέωση, θα 'ταν στη μνήμη, και η μνήμη μας είναι βραχεία. Όχι, τον νωπό νεκρό αγαπάμε στους φίλους μας, τον αλγεινό νεκρό, τη συγκίνησή μας, τον εαυτό μας τελικά. 

-------------------------------------------------------------------------

Ελπίζω οι φίλοι που θα ετοιμάσετε κάτι για τον Αγγελόπουλο να μην αποκαρδιωθείτε απ' αυτήν μου την ανάρτηση. Φαντάζομαι πως αν και εσείς είδατε ένα timeline να ξεχειλάει θλιμμένους αποχαιρετισμούς και δηλώσεις που δεν λυπήθηκαν τις λέξεις (σαν κι αυτές που θα δούμε τις επόμενες μέρες στα κανάλια) θα με καταλάβετε. 

Λευκό

Μας πρόλαβε νωρίς φέτος ο χειμώνας. Πρώτα ήρθε το κρύο και τα δέντρα μαδήσανε εντελώς. Σήμερα ήρθε και το χιόνι, έτσι ξαφνικά. Δεδομένου πως το διήμερο θα το περάσω έγκλειστος διορθώνοντας, μια βόλτα στο κανάλι τα μεσάνυχτα με το χιόνι να πέφτει ήτανε μια πολυτέλεια που μπορούσα να μου επιτρέψω. Γιατί το χιόνι συνοδεύεται πάντα από τόση ησυχία; Εντάξει ,πέφτει σχεδόν ξεψυχισμένα , σε αντίθεση με την φασαριόζα συγγενή του, μα δεν είναι μόνο αυτό. Τους θορύβους τους καταπίνει, με πρώτα και καλύτερα τα βήματά σου. Και σπας το κεφάλι σου να θυμηθείς μια αμίμητη περιγραφή, που φυσικά δεν είναι δικιά σου, μα δεν χρειάζεται να πας και πολύ μακριά, σ' ένα νησί λίγο πιο δίπλα  απ' το δικό μας:

A few light taps upon the pane made him turn to the window. It had begun to snow again. He watched sleepily the flakes, silver and dark, falling obliquely against the lamplight. The time had come for him to set out on his journey westward. Yes, the newspapers were right: snow was general all over Ireland. It was falling on every part of the dark central plain, on the treeless hills, falling softly upon the Bog of Allen and, farther westward, softly falling into the dark mutinous Shannon waves. It was falling, too, upon every part of the lonely churchyard on the hill where Michael Furey lay buried. It lay thickly drifted on the crooked crosses and headstones, on the spears of the little gate, on the barren thorns. His soul swooned slowly as he heard the snow falling faintly through the universe and faintly falling, like the descent of their last end, upon all the living and the dead.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

Το απόσπασμα είναι από τους Δουβλινέζους, του James Joyce (υπάρχει ολόκληρο στο wikisource). Η ειρωνία της τύχης είναι πως ο τσαλαπετεινός ετοίμασε μια πολύ όμορφη ανάρτηση για το φθινόπωρο την οποία ευτυχώς πρόλαβα να απολαύσω όσο ακόμη είχαμε φθινόπωρο, χωρίς βέβαια να γνωρίζω πόσο γρήγορα θα μας άφηνε.

Les Miz

Για σήμερα το menu έχει musical και μάλιστα μνημειώδες! Οι "άθλιοι" του Ουγκώ, στην μουσική τους εκδοχή μετράνε αισίως 30 χρόνια, πράγμα που σημαίνει πως όταν τους πρωτογνώρισα το 1995 ήτανε ήδη στην εφηβεία τους. Συνθέτης της μουσικής του musical είναι ο Claude-Michel Schönberg και η γαλλική έκδοσή του προηγείται χρονικά της δημοφιλούς αγγλόφωνης (δείγμα εδώ). Η μουσική κατά την ταπεινή μου άποψη ντύνει πολύ ταιριαστά τις διάφορες πτυχές της ιστορίας του Γιάννη Αγιάννη που περνάει μέσα από χίλια μύρια κύματα στην Γαλλία του πρώτου μισού του 19ου αιώνα. Θεωρώ δεδομένο πως ξέρετε την υπόθεση του έργου κι ότι στην χειρότερη, αν δηλαδή δεν έχετε διαβάσει το βιβλίο, θα έχετε τουλάχιστον πέσει πάνω σε κάποια από τις τηλεοπτικές προσαρμογές του. Το έργο μας λοιπόν έχει όλα όσα θα μπορούσανε να απασχολούνε τον ανθρώπινο νου σε τέτοιους ταραγμένους (και σε άλλους όχι και τόσο ταραγμένους) καιρούς: κακουχίες, προδοσία, έρωτες, εξαθλίωση, αγωνία για το αύριο, εξεγέρσεις, ελπίδα και απογοήτευση και πολλά μα πολλά ανθρώπινα διλήμματα! Κι όπως έλεγα και πριν, η μουσική όλα αυτά τα ντύνει περίφημα. Μπορεί λοιπόν να μεταδώσει την τρυφερότητα του παιδιού που ονειρεύεται, την απελπισία των καταδίκων, την εξαθλίωση στους δρόμους του Παρισιού, την ελπίδα πριν την εξέγερση, το πανάρχαιο δίλημμα έρωτας ή πόλεμος (εν προκειμένω επανάσταση) και την απελπισία (πάλι) μετά το σακάτεμα της ελπίδας. Σας αφήνω με την κορύφωση του έργου, την στιγμή που όλες οι πλοκές συναντιούνται, λίγο πριν την εξέγερση. Πρώτα περιγράφω τους χαρακτήρες με την σειρά που εμφανίζονται για να μην ψάχνεστε και μετά θα σας δώσω το βίντεο.

Πρώτος εμφανίζεται ο Γιάννης Αγιάννης, που ετοιμάζεται να το ξανασκάσει από τον Ιαβέρη που είναι πάλι στα ίχνη του. Οι αμέσως επόμενοι εμφανιζόμενοι είναι οι Μάριος και Τιτίκα [1] που κλαίνε την μοίρα τους, μιας και μόλις γνωριστήκανε η Τιτίκα θα πρέπει να φύγει ακολουθώντας τον θετό πατέρα της (βλ. Γιάννη Αγιάννη). Το τρίτο πρόσωπο είναι η Επονίνη, η οποία είναι ερωτευμένη με τον Μάριο και κλαίει την απώλειά του [2]. Ταυτόχρονα με το κλάμα της επονίνης ακούμε και το σαλιάρισμα των προηγούμενων δυο. Μετά το ερωτικό τρίγωνο εμφανίζεται ο Ενζολράς που δίνει το σύνθημα για την επανάσταση, ενώ παράλληλα ο Μάριος βυθίζεται στο προαναφερθέν δίλημμα. Ο τύπος με την μαύρη καμπαρτίνα αμέσως μετά είναι ο Ιαβέρης που σκοπεύει να προσχωρήσει στην επανάσταση για να την υπονομεύσει εκ των έσω (δεν ξέρω αν το λέγανε εισοδισμό και τότε). Το ρακένδυτο ζεύγος που ακολουθεί είναι οι Θερναδιέροι που ετοιμάζονται να πλιατσικολογήσουνε μέσα στην αναμπουμπούλα της μάχης. Απολαύστε:

---------------------------------------------------------------------------

[1] Δεν ξέρω ποιός έκανε την πρώτη μετάφραση των Αθλίων στα ελληνικά πάντως το "Τιτίκα" είναι αξιοθρήνητο!

[2] Στο κλασικό έργο η Επονίνη είναι άσχημη και κακότροπη κι έτσι ο Μάριος δεν έχει να αντιμετωπίσει σοβαρό δίλημμα. Έλα όμως που στο musical αποφασίσανε να τον ζορίσουνε περισσότερο και όχι μόνο έχουνε κάνει τον ρόλο της πολύ πιο σημαντικό και συμπαθητικό, αλλά έχουνε βάλει και μια χαρά ηθοποιό να την παίξει. Μεταξύ μας τώρα αν ήμουν ο Μάριος την Επονίνη θα διάλεγα κι όχι τον νερόβραστο ξανθομπάμπουρα που είναι η Τιτίκα. Βέβαια ίσως απλώς θέλανε οι δημιουργοί του musical να μας αποδείξουνε πως ο έρωτας είναι όντως τυφλός!

'N'attendez pas le Jugement dernier. Il a lieu tous les jours'

Με το πέρασμα του χρόνου ολοένα και βρίσκω δυσκολότερο να δίνω σαφείς απαντήσεις σε απλές ερωτήσεις που μικρότερος θα μπορούσα να απαντήσω μονολεκτικά ή με μια φράση. Μια, ωστόσο, από τις ερωτήσεις που -ακόμα- μπορώ να απαντήσω χωρίς δισταγμό είναι το "ποιό βιβλίο σε έχει σημαδέψει". Εδώ μπορώ να δώσω την ίδια απάντηση που έδινα πριν 5 χρόνια χωρίς να το πολυσκεφτώ: η "Πτώση" του Αλμπέρ Καμί. ΄Ισως η τρομακτική επίδραση που είχε το βιβλίο επάνω μου να είχε να κάνει με τις αναζητήσεις μου την εποχή που το διάβασα. Πράγματι έτυχε να πέσει στα χέρια μου σε μια περίοδο που αποδομούσα συστηματικά κάθε μου συμπεριφορά και κάθε κίνητρο, και φαινότανε να βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με το τι συνέβαινε μέσα στο μυαλό μου.

Η "Πτώση" είναι γραμμένη σε μια μορφή μάλλον ιδιόμορφη και συνάμα συναρπαστική. Ο ήρωας, Jean-Baptiste Clemence, συμμετέχει σε έναν διάλογο με κάποιο άγνωστο σε μας πρόσωπο, του οποίου τις αντιδράσεις μπορούμε μόνο να συνάγουμε από τα συμφραζόμενα. Πρόκειται λοιπόν για έναν μονόλογο, που δεν είναι μονόλογος, μα δίαλογος από τον οποίον τυγχάνει να έχουμε μόνο το μισό. Δεν είμαι βιβλιοκριτικός, μα νομίζω πως αυτό το σχήμα επιτρέπει στον αναγνώστη να νιώσει πως είναι ο ίδιος που συνομιλεί με τον ήρωά μας κι έτσι, όπως η ιστορία φτάνει στην κατάληξή της, να κλείσει το βιβλίο χωρίς να ξέρει που να κρυφτεί. Δεν μ' αρέσουν τα σπόιλερς οπότε δεν μπορώ να γίνω πιο συγκεκριμένος, είμαι σίγουρος πως θα με καταλάβετε αν το διαβάσετε. Θα σας δώσω όμως ένα αποσπασματάκι από το βιβλίο -όχι ένα από τα δυνατά μα ένα ενδεικτικό του ύφους- και το βιντεάκι που βρήκα χαζεύοντας τις προάλλες και αποτέλεσε την αφορμή της ανάρτησης.

Θα επιστρέψετε στο Παρίσι; Είναι μακριά το Παρίσι, είναι όμορφο το Παρίσι, δεν το' χω ξεχάσει. Το βράδυ πέφτει ξερό και τριζάτο πάνω στις στέγες, τις μπλε απ' τον καπνό, η πόλη μουγκρίζει υπόκωφα, ο ποταμός σαν να γυρίζει πίσω. Περιπλανιόμουν τότε στους δρόμους. Και τώρα περιπλανιούνται, το ξέρω! Περιπλανιούνται, κάνοντας πως βιάζονται να πάνε στην κουρασμένη γυναίκα, στο αυστηρό σπίτι... Αχ, φίλε μου, ξέρετε τι θα πει ένα μοναχικό πλάσμα που περιπλανιέται στις μεγάλες πόλεις;

--------------------------------------------------------------------------------------

Το βιβλίο κυκλοφορεί σε τρεις τουλάχιστον μεταφράσεις, μια του "Εξάντα" σε έναν τόμο μαζί με τον "Ξένο" και την "Πανούκλα", μια του "Καστανιώτη" και μια από τα "γράμματα" (τον εκδοτικό της Πρωτοπορίας). Προσωπικά προτιμώ του Καστανιώτη που είναι και πρόσφατη. Αυτή των "γραμμάτων" (απ' όπου και το απόσπασμα) έχει κάποια λαθάκια και βγάζει μια αίσθηση προχειρότητας αλλά -εαν δεν θέλετε να πάτε μέχρι το βιβλιοπωλείο- μπορείτε να την βρείτε σε pdf εδώ. Τέλος, ο τίτλος της ανάρτησης είναι παρμένος από το κείμενο και μεταφράζεται "Μην περιμένετε την Εσχάτη Κρίση. Συμβαίνει κάθε μέρα"

'Πάρε με από το χέρι να μου δείξεις τον κόσμο'

"Πάρε με από το χέρι να μου δείξεις τον κόσμο. Ο μεγάλος χάρτης σχισμένος. Η γεωγραφία χαμένη ανάμεσα σε άχρηστα βιβλία. Ο εξάντας δίχως φακούς. Τους βγάλαμε για ν' ανάψουμε τσιγάρα. Σπασμένο το παλινώριο. Η ρίγλα ζαβωμένη. Το βελόνι της πυξίδας τρελάθηκε και τρεκλίζει. Την μπαρκέτα την έκοψε κυνηγός, μπορεί και σκυλόψαρο. Μετζαρόλι; μα ο άμμος δεν βολεί να περάσει. Ας μετρήσουμε τον ήλιο με τα δάχτυλα. Ποιόν απ' όλους;

-Λίγη γαλέτα...

-Πάρε... γιατί φτύνεις;

-Νερό.

-Σώθηκε.

-Είπες πως για μένα θ' ανοίξεις την φλέβα σου.

-Δες. Την άνοιξα. Δεν τρέχει στάλα.

-Στεριά. Νά τη. Τρεις φοινικιές.

-Όχι. Πέντε...Εφτά...Χίλιες. Μήτε μισό μίλι. Κοντά.

-Δος μου τα κουπιά.

-Είναι σάπια. Ολότελα.

-Τότε ας φτάσουμε κολυμπώντας.

-Κοίταξε το στόμα του σκύλου, πως περιμένει.

-Ρίξε την γαλέτα.

-Την ξερνά και την πετά πάλι απάνω μας. Δε βλέπεις; Στάσου να πέσω. Θα χορτάσει. Θα προλάβεις να βγεις τη στεριά. Φυσάει. Είναι κόντρα. Αλαργεύουμε. Βρέχει. Πιες. Κοιμήσου, θα σε φυλάω.

-Κοιμάμαι. Είναι καιρός που κοιμάμαι.

-Τι ωραία που είναι τα μαλλιά σου. Άσε με να τα καθαρίσω από το αλάτι.

-Όχι.

-Γιατί γλιστράς από τα χέρια μου; Που είσαι; Έχω καινούργια tatoo να σου δείξω. Μην ξυπνάς... Έτσι όπως είσαι, θα σε βάλω φιγούρα στην πλώρη... Κοριτσάκι. Πιάσε με από το χέρι να μου δείξεις τον κόσμο.

-Δεν έχω χέρι. Δεν υπάρχει κόσμος"

-----------------------------------

Ν. Καββαδίας 'Βάρδια' (1954), εκδόσεις Άγρα 2008. Γλωσσάρι για όσους (όπως κι εγώ άλλωστε) δεν γνωρίζουν τι είναι το μετζαρόλι εδώ.

Οι εκλογές και η 'μικροκοσμογραφία'

Ενόψει εκλογών σκέφτηκα να κάνω κι εγώ το κομμάτι μου και να σας συστήσω με ένα αγαπημένο μου ανάγνωσμα. Η ακαδημαϊκή μικροκοσμογραφία (ή microcosmographia academica αγγλιστί) είναι ένα χαριτωμένο βιβλιαράκι που είχε πέσει στα χέρια μου εδώ και κάτι χρόνια στην ελληνική του έκδοση. Γραμμένο το 1908 από έναν κλασικιστή του Cambridge, σίγουρα δεν φαντάζει εκ πρώτης όψεως το ιδανικό εγχειρίδιο για την κατανόηση της πολιτικής 100 χρόνια μετά. Εν πάσι περιπτώσει, έχω την κρυφή ελπίδα ότι μια επιλεκτική παράθεση θα σε πείσει για αυτόν τον μικρό θησαυρό.

• ΚΟΜΜΑΤΑ

Ξεκινάω λοιπόν από το δεύτερο μέρος που τιτλοφορείται "ΚΟΜΜΑΤΑ" και προφανώς χρειάζεται η μεγαλύτερη δυνατή προσοχή όταν μεταφέρεις τις παρατάξεις της Βικτωριανής Αγγλίας στον σύγχρονο ελληνικό κόσμο, μα οι ομοιότητες είναι... συγκινητικές

Ο Συντηρητικός Φιλελεύθερος, είναι ένας ευρύνους άνθρωπος, που πιστεύει πως κάτι πρέπει να γίνει -όχι όμως ό,τι επιθυμεί ο οποιοσδήποτε τώρα- μα κάτι που δεν έγινε το 1881-1882 [1]

Ο Φιλελεύθερος Συντηρητικός, είναι ένας ευρύνους άνθρωπος, που πιστεύει πως κάτι πρέπει να γίνει -όχι όμως ό,τι επιθυμεί ο οποιοσδήποτε τώρα- και σίγουρα ό,τι έγινε το 1881-1882 πρέπει να ξεγίνει.

Οι άνθρωποι σε αυτά τα δύο κόμματα είναι δεκτικοί πειθούς, μόνο που έχουν ήδη εισχωρήσει μέσα τους τόσες προκαταλήψεις, που είναι δύσκολο να βρει κανείς τα ανοίγματα. Κατοικούν στην Κοιλάδα της Αναποφασιστικότητας

• ΔΙΑΒΟΥΛΙΑ
  

Λίγο παρακάτω, στο επόμενο μέρος που τιτλοφορείται "CAUCUSES" και που αν δεν με γελάει η μνήμη μου στην ελληνική έκδοση μεταφράζεται "ΔΙΑΒΟΥΛΙΑ", βλέπουμε τι είδους διαβούλια (με λίγη δόση αυθαιρεσίας μπορούμε να κάνουμε την αναγωγή σε κοινοβούλια) σχηματίζονται Θα μείνω στα διαβούλια των δύο παρατάξεων που προανέφερα μιας και οι υπόλοιπες του βιβλίου δεν εκπροσωπούνται κραυγαλέα στην ελληνική πραγματικότητα (με την εξαίρεση μάλλον των σημαδιακών "βιαστικών νέων" τους οποίους ίσως αυθαίρετα παρέλειψα):

"Κανείς δεν μπορεί να ξεχωρίσει ένα Φιλελεύθερο Συντηρητικό από ένα Συντηρητικό Φιλελεύθερο διαβούλιο. Δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο πιο αθώο απ' αυτά. Η πιο τολμηρή τους ενέργεια είναι να ορίσουν μια επιτροπή προκειμένου "να διερευνήσει με ποιους τρόπους πρέπει να αποτραπεί το Να Βγούνε τα Άπλυτα στη Φόρα". Σχηματίζεται λοιπόν ένα ασπόνδυλο σώμα, το οποίο επί δύο χρόνια κάθεται με αυξανόμενη δυσφορία επάνω στο καλάθι με τα άπλυτα. Όταν η επιτροπή έχει αποβλακωθεί τόσο που έχει ξεχάσει που κάθεται,εκδίδει τρεις ογκωδέστατες αναφορές μειοψηφίας σε ένα άσχετο θέμα. Οι αναφορές παραπέμπονται από το συμβούλιο στους αρνησικυρούντες κι από εκεί στον κάλαθο των αχρήστων."

• ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ
  

Το τελευταίο μέρος που θα μας απασχολήσει είναι το "ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ". Καταρχάς ο Cornford μας ενημερώνει ότι "υπάρχει μόνο ένα επιχείρημα για να γίνει κάτι, όλα τ' άλλα είναι επιχειρήματα για να μην γίνει τίποτα". Το επιχείρημα για να γίνει κάτι είναι ότι αυτό το κάτι είναι σωστό. Είναι ωστόσο πολύ δύσκολο να γνωρίζει κανείς αν το προτεινόμενο μέτρο είναι όντως σωστό. Συνεπώς περνάμε στα επιχειρήματα για να μην γίνει κάτι:

1. Η Αρχή της Σφήνας [2]: Δεν πρέπει να ενεργήσεις τώρα σωστά γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσεις προσδοκίες ότι στο μέλλον θα ενεργήσεις ακόμα πιο σωστά, προσδοκίες τις οποίες φοβάσαι πως μπορεί να μην έχεις το κουράγιο να εκπληρώσεις.

2. Η Αρχή του Επικίνδυνου Προηγούμενου: Δεν πρέπει να ενεργήσεις τώρα σωστά από φόβο ότι εσύ -ή οι εξίσου άτολμοι διάδοχοί σου- δεν θα έχετε το κουράγιο στο μέλλον να ενεργήσετε σωστά σε μια άλλη υπόθεση, που ενώ ex hypothesi είναι ουσιωδώς διαφορετική, επιφανειακά μοιάζει η ίδια με την παρούσα. Έπεται πως τίποτα δεν πρέπει να γίνεται ποτέ για πρώτη φορά.

3. Η Αρχή του Ανώριμου Χρόνου: Δεν πρέπει τώρα να κάνεις αυτό που φαίνεται σωστό, γιατί η στιγμή που θα είσαι σίγουρος πως είναι όντως σωστό δεν έχει ακόμα φτάσει. Ο χρόνος παρεμπιπτόντως είναι σαν το μούσμουλο, έχει ένα κόλπο να σαπίσει πριν ωριμάσει.

Ομολογώ κλείνοντας ότι η απόδοση που έκανα στα κείμενα είναι και αποσπασματική και όχι εντελώς πιστή. Για να είμαι λοιπόν εντάξει μαζί σας, εδώ μπορείτε να βρείτε όλο το έργο στην πρωτότυπη αγγλική έκδοση.

---------------------------------------------------------------------

[1] Αναφέρεται σε κάποιες περιορισμένες μεταρρυθμίσεις που έγιναν επί πρωθυπουργίας Gladstone και τις οποίες πέρα από μια στον στρατιωτικό τομέα στάθηκε αδύνατο να εντοπίσω.
[2] Το επιχείρημα της σφήνας (wedge) προκύπτει μάλλον από την έκφραση "the thin edge of the wedge" που υποδηλώνει μια μικρή αλλαγή η οποία έχει ως αποτέλεσμα πολύ σημαντικότερες -και κυρίως ανεπιθύμητες εξελίξεις.