Αντί καλής χρονιάς: Εισαγωγή στη Γιαννιώτικη

Εδώ και καιρό είχα σκοπό να κάνω μια καθαρά τοπικιστική ανάρτηση, από εκείνο το "τσιγκλάω" σ' ένα σχόλιο του Βιολόγου προ αμνημονεύτων ποστ. Κι επειδή οι τύψεις που δεν άφησα μια ευχετήρια αναρτησούλα πριν το σκάσω για διακοπές με φάγανε και δεν μ' αφήσανε (λέμε τώρα) να απολαύσω τις διακοπές μου , το παρόν ποστ πιάνεται και για εορταστικό! Οι αναγνώστες λοιπόν θα έχουνε το προνόμιο να εισαχθούνε στην Γιαννιώτικη γλώσσα και κουλτούρα με μια σειρά αναρτήσεων, ξεκινώντας από την σημερινή. Μόλις ολοκληρωθεί ο κύκλος, θα μπορέσετε να δώσετε το σχετικό τεστ για την απόκτηση υπηκοότητας. Βάλαμε και εικονίτσες για να είναι η μέθοδος διδασκαλίας user friendly.

1. Γεωγραφία: Γιάννενο [το] (επίσης υποκ. Γιαννενάκια). Μαγευτική πόλη της ΒΔ Ελλάδας με ολοδική της -σχεδόν- καταπράσινη -από τον υπερτροφισμό- λίμνη. Κατοικείται από Γιαννιώτες και Γιαννιώτισσες για τους οποίους θα μιλήσουμε αναλυτικά στην επόμενη ενότητα. Η ειδυλλιακή τοποθεσία που της έχει δώσει το προσωνύμιο "Λοκάρνο του Νότου" (μην κάνεις κανένα αστείο και το ψάξεις στο γκουγκλ, τώρα μου ήρθε) συνοδεύεται από απερίγραπτα καλό καιρό όπως φαίνεται και από την εικόνα. Τα αξιοθέατα περιλαμβάνουν τον πληθυσμό, ιστορικά μνημεία -κυρίως των οθωμανικών χρόνων- και σύγχρονα μνημεία που ακούνε στο όνομα "τσιπουράδικα". Ανοίγουμε παρένθεση για να μιλήσουμε σοβαρά: εάν βρεθείς ποτέ στο Γιάννενο, κάνε έναν κόπο να εντοπίσεις ό,τι έχει απομείνει από τον καιρό που η πόλη ήτανε πολυπολιτισμική και συνεπώς πλουσιότερη, όπως τα μουσουλμανικά τεμένη και την εβραϊκή συναγωγή. Και πέρα απ' αυτά τα αυτονόητα, θα εκπλαγείς από πόσα σημεία στους δρόμους του κάστρου ή του Κουρμανιού φυλάνε ανέγγιχτες γωνίτσες από την μικρή μας πόλη που μας τελείωσε μα δεν την ξεχνάμε. Κλείνουμε παρένθεση.

2. Άνθρωποι: τζες [ο] (πληθ. τζέδες, υποκ τζεσάκος, σπανιότερα συναντάται και σε θηλ: τζε [η]) και χαλόν(ι) [το]. Το σχετικό λεξικό δεν μας διαφωτίζει ιδιαίτερα για την ετυμολογία πάντως σε γενικές γραμμές μεταφράζουμε το πρώτο ως τύπος και το δεύτερο ως τύπισσα (για να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς ως μ***ι μεταφράζεται κανονικά μα το ιστολόγιο προσπαθεί να είναι gender neutral). Αν δεν απατώμαι φημολογείται πως το τζες προέρχεται από το τούρκικο "τζερεμές" που σημαίνει τον άδικο φόρο (εξού και η υποτιμητική χρήση του όρου "τζες" σε ορισμένα ρεμπέτικα) ενώ για το χαλόν το slang μας πληροφορεί πως έχει ρίζα εβραϊκή. Η εικόνα είναι από κατάστημα με εσώρουχα που παίζει με τις δύο αυτές λέξεις και την συνήθεια μεγάλων εταιριών ρουχισμού να έχουνε διπλά ονόματα. Μας δείχνει επίσης πως ο τζες είναι ένα πλάσμα της φύσης με αστείρευτη φαντασία και εξαιρετική αίσθηση του χιούμορ (το γεγονός ότι και ο ιστολόγος  του παρόντος είναι τζες, προφανώς δεν είναι τυχαίο). Η υπαρξιακή τραγωδία του τζε έγκειται στο ότι είναι καταδικασμένος να συνυπάρχει με την γιαννιώτισσα, που όπως συμφωνήσαμε στα σχόλια εδώ είναι μυθικό ον σχεδόν απύθμενης ματαιοδοξίας (Biologos, 2010). Την αγωνία αυτή έχει παγιδέψει από παλιά ο λαϊκός στιχουργός σε χαρακτηριστικά δείγματα παραδοσιακής ηπειρώτικης μουσικής. Βλέπουμε από το ηχητικό ντοκουμέντο πως προκειμένου να εντυπωσιαστεί η γιαννιωτοπούλα δεν αρκεί το άσπρο τριαντάφυλλο, αλλά πρέπει να βαφτεί γαλάζιο, στα χρώματα του ΠΑΣ δηλαδή.

3. Πολιτισμός: τσίπ(ου)ρο [το] (πληθ. τσίπρα, με πεζό "τ" για να μην συγχέεται με τον πολιτικό αρχηγό, αν και τα σχετικά λογοπαίγνια είναι αποδεκτά). Εάν εκτυπώσεις την ύλη, σ' αυτό γράψε ένα SOS στο περιθώριο. Αν και κανονικά δεν χρειάζεται συστάσεις θα κάνουμε μια εισαγωγή μιας και το τσίπουρο αποτελεί ανασπόσπαστο μέρος του γιαννιώτικου πολιτισμού. Πρόκειται για το νέκταρ που προκύπτει από την αέναη μάχη της τοπικής θεότητας ζαμπέλας με την αδερφή της ντεμπίνα όπως έχει δηλώσει στο παρελθόν και ο ορκισμένος ζαμπελίστας filthy pagan. Το τσίπουρο λατρεύεται μόνο στα ειδικά γι αυτόν τον σκοπό σκεύη, τουτέστιν το ποτηράκι του [1] και το καραφάκι [2]. Για το [2] μπορούμε να κάνουμε κάποιες παραχωρήσεις εαν η ποσότητα που θέλουμε είναι μεγαλύτερη από αυτήν που χωράει το καραφάκι, αλλά το [1] είναι sine qua non, κοινώς ΔΕΝ βάζεις ποτέ το τσίπουρο σε κρασοπότηρο [3], υπάρχει λόγος που έχει το δικό του! Ο λόγος αυτός είναι για να μην μπει στον πειρασμό κανένας Αθηναίος/Θεσσαλονικιός να  βάλει πάγο στο τσίπουρό του! Εάν το να πεις το τσίπουρο "ρακή" είναι πλημμέλημα και το να υποθέσεις αφελώς πως υπάρχουνε παραγωγοί στην Ήπειρο που το φτιάχνουνε με γλυκάνισο κακούργημα*, τότε το να προσπαθήσεις να το πιείς με πάγο ισοδυναμεί με εσχάτη προδοσία και τιμωρείται με δια βίου απαγόρευση εισόδου στα τσιπουράδικα και αφαίρεση υπηκοότητας. Συνοψίζοντας ΔΕΝ βάζεις ποτέ πάγο στο τσίπουρο, ακούς; αν θες να μην σε σκοτώσει το πίνεις πιο αργά.

 ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ!!!

-------------------------------------------

* Δυστυχώς πρόκειται για πραγματικό περιστατικό, η φίλη που το εκστόμισε γλίτωσε το λιντσάρισμα χάρη στο προχωρημένο της ώρας και την φιλειρηνική φύση των θαμώνων του συγκεκριμένου τσιπουράδικου.

UPDATE: Παραπέμπουμε εδώ στο σχετικό μίνι αφιέρωμα του Βιολόγου, το οποίο βέβαια σαν θετικός επιστήμονας που είναι, με μεταδοτικότητα που τείνει στο -∞ το καταλαβαίνει μόνο αυτός! Διότι μόνο ένας θετικός επιστήμονας θα κατάφερνε με μια ανάρτηση να προκαλέσει περισσότερες απορίες από όσες έλυσε.