Εθνικοί μύθοι του κόσμου: κοιμώμενοι ήρωες

Τους ελληνικούς εθνικούς μύθους λίγο πολύ τους ξέρουμε και πολλά ιστολόγια ασχολούνται μαζί τους. Σ' άλλους προκαλούν ρίγη εθνικής υπερηφάνιας και σε άλλους γέλια. Η αλήθεια είναι ότι πάντα έβρισκα μια χαιρέκακη ικανοποίηση παρατηρώντας τις αλλαγές στην έκφραση όσων (πεπεισμένοι πως ό,τι διδαχτήκανε στο σχολείο ήτανε ιστορικά ακριβές θεωρούσανε το κρυφό σχολειό σαν ιστορική πραγματικότητα) αναγκαστήκανε να ακούσουνε την αντίθετη άποψη. Κι όμως ο εθνικισμός έχει μια περίεργη γοητεία από την οποία δεν ξεφεύγει ούτε ο ορκισμένος εχθρός του, μια γοητεία που έλκει από τη σύνδεσή του με τον ρομαντισμό, την εξέγερση του ανορθολογικού ενάντια στον διαφωτισμό. Ακόμα κι ο Gellner, τον οποίον αξίζει να διαβάσετε για την διαυγή ανάγνωση του εθνικισμού ως επακόλουθο της βιομηχανοποίησης -είτε συμφωνεί κανείς με τη διάγνωση είτε όχι- και για το ευχάριστο στιλ γραφής του, δήλωσε πως ποτέ δεν τον άφησε αδιάφορο η μαγεία του εθνικισμού. Θα επανέλθω κάποια άλλη στιγμή στο πόσο εξοργιστικό αλλά και συνάμα ενδιαφέρον βρίσκω το φαινόμενο, για σήμερα όμως θα ασχοληθώ με έναν εθνικό μύθο που δεν είναι "δικός μας" αλλά φαίνεται να έχει συγγενείς στην ελληνική πραγματικότητα

Εντελώς τυχαία, διαβάζοντας ένα ρεπορτάζ του BBC για τη συνθήκη της Λισαβόνας, ανακάλυψα το ακόλουθο διαμαντάκι. Ο Vaclav Klaus, πρόεδρος της Τσεχίας και ευρωσκεπτικιστής, την ημέρα που η Τσεχία έγινε δεκτή στην μεγάλη μας ευρωπαϊκή οικογένεια αντί να παρευρεθεί στην δεξίωση είχε πάει για περπάτημα σε έναν λόφο. "Ε ωραία -θα μου πεις- έδειξε από τότε ότι δεν πολυπήγαινε την ΕΕ". Ο συμβολισμός είναι ωστόσο που μετράει. Γιατί σε εκείνον τον λόφο περιμένει ένας παλιότερος Vaclav (αγιοποιημένος κιόλας), που σύμφωνα με τον θρύλο θα ξυπνήσει και θα καλπάσει με τους ιππότες του στην σωτηρία της πατρίδας στον έσχατο κίνδυνο. Το ότι μέσα στον τελευταίο αιώνα θα έπρεπε να ξυπνήσει τουλάχιστον δύο φορές (τρεις αν ακούσουμε τους ευρωσκεπτικιστές της Τσεχίας) και δεν το έκανε είναι κάτι που μάλλον δεν ξάφνιασε και πολλούς. Αυτό που έχει σημασία όμως, είναι ότι το εν λόγω ιστορικό πρόσωπο δεν σκοτώθηκε σε μάχη με αλλοεθνείς (ο όρος χρησιμοποιείται καταχρηστικά καθώς δεν είχε καμία αξία τον 10ο αιώνα) ή αλλόθρησκους, μα δολοφονήθηκε από κάποιον που επιθυμούσε να τον αντικαταστήσει ως δούκας της Βοημίας. Υποθέτω πως δεν έχει σημασία, ο μύθος είναι πολύ παλιότερος από την εποχή που ο εθνικισμός τον ξέθαψε και τον ενσωμάτωσε στην ένδοξη ιστορία του τσέχικου έθνους (έστω κι αν το τελευταίο δεν είναι τρισχιλιετές). Μου θύμισε ωστόσο αυτό που έλεγε ο Gellner (σας το είπα ότι πρέπει να τον διαβάσετε!) πως δεν έχουνε σημασία τα ιστορικά-πολιτιστικά κουρέλια που θα χρησιμοποιήσει ο εθνικισμός για να υφάνει το έθνος, οποιοδήποτε κουρέλι κάνει, κι αν είναι αρκετά άτυχος ώστε να μην διαθέτει αρκετά πρέπει να τα εφεύρει. Μια ματιά στη Wikipedia θα σας πείσει για το πόσοι ήρωες και βασιλείς των παλιών καιρών κοιμούνται εκεί έξω, μαρμαρωμένοι βασιλιάδες που από τις λαϊκές δοξασίες άλλων εποχών μεταγραφτήκανε στην μυθολογία του μοντερνισμού.