The world as we know it

Each society tends to get the world map they deserve, one which manages to summarise and define a particular society's hopes and fears, prejudices and beliefs. BBC Magazine

Το BBC τελευταία έχει σαπίσει στα ντοκιμαντέρ για τη χαρτογραφία και σαν φανατίλας της γεωγραφίας και της συσσώρευσης ανούσιας γνώσης που είμαι τα παρακολουθώ. Αν έχεις περάσει τα τελευταία 22 χρόνια της ζωής σου διαβάζοντας τείνεις -εκτός από χίλιες άλλες δύο παρενέργειες που δεν είναι του παρόντος να θίξω- να θεωρείς ότι στον κόσμο της γνώσης δεν σε περιμένουν και τρομερές εκπλήξεις. Πιο πιθανό είναι να μάθεις λεπτομέρεις για κάτι για το οποίο έχεις ήδη μια αμυδρή εικόνα παρά κάτι καινούργιο που να σου ανατρέπει την εικόνα που είχες στο μυαλό σου. Όταν δε συμβεί το τελευταίο, είναι ένα πλήγμα στην σιγουριά σου που το θυμάσαι καιρό. Έτσι έπαθα κι εγώ όταν έμαθα το αυτονόητο, πως δηλαδή όταν προβάλλεις την σφαίρα σε χαρτί (σε χάρτη δλδ) ένα επίπεδο παραμόρφωσης είναι αναμενόμενο. ΟΚ μέχρι εδώ, αυτό χωρούσε μια χαρά στο μυαλό μου, όχι όμως και το πόσο διαφορετική εικόνα μπορείς να πάρεις αναλόγως με το τι επιλέγεις να παραμορφώσεις!

Κάθε φορά που φεύγω από το γραφείο μου πέφτει το μάτι μου σε έναν μεγαλούτσικο χάρτη που κοσμεί έναν απ' τους τοίχους του πανεπιστημίου. Ο χάρτης έχει φτιαχτεί με μία από τις 'εναλλακτικές' προβολές που κυκλοφορούνε μετά τα 1970s. Μου θυμίζει αρκετά την προβολή του Peters μα είμαι σίγουρος πως δεν είναι ακριβώς η ίδια. Το χαρακτηριστικό αυτών των προβολών είναι πως είναι παιδιά αυτού που ο Steiner αποκαλεί "μαζοχισμό της μεταμέλειας". Φτιαχτήκανε λοιπόν σε μια εποχή που η Δύση περνούσε μια κρίση ταυτότητας και αυτοεκτίμησης και όπου ο μοντερνισμός έδινε τη θέση του στα διάφορα μετά- (λέγε με postmodern, postcolonialism, poststructuralism κτλ). Σαν δυτικός κόσμος τότε αρχίσαμε να νιώθουμε τύψεις για όσους πετσοκόψαμε τους περασμένους αιώνες και αρχίσαμε να βάλλουμε τις βεβαιότητές μας. Μια απ' αυτές ήτανε και η εικόνα που είχαμε για τον κόσμο. Επειδή η κλασική προβολή του Mercator που όλοι ξέρουμε και που κρατάει από τον 16ο αιώνα, είναι ευρωκεντρική, μεγενθύνει τις περιοχές όσο απομακρύνεσαι από τον ισημερινό με αποτέλεσμα να δείχνει την Γροιλανδία ίση με την Αφρική ενώ είναι 14 φορές μικρότερη. Η προβολή του Peters από την άλλη που ισχυρίζεται πως αποκαθιστά την αδικία, δεν είναι λιγότερο καθορισμένη από τις πεποιθήσεις του δημιουργού της, μόνο που αυτήν τη φορά η έμφαση πέφτει στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Αλλά ας σας δείξω τι εννοώ:

Όπως παρατήρησε κάποιος χαριτολογώντας, η προβολή του Peters θυμίζει απλωμένη μπουγάδα. Εδώ μπορείτε να βρείτε έναν σχολιασμό και των δύο προβολών αλλά και μια συζήτηση για πιο ακριβείς εναλλακτικές. Κρατάμε πως η προβολή του Peters χωρίς να είναι ακριβής, παρουσιάζεται συχνά ως ο μόνος 'μη ρατσιστικός χάρτης' ακριβώς επειδή υπερτονίζει την Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Επειδή όμως η τύχη έχει χιούμορ, στον τοίχο του γραφείου μου βρίσκεται κρεμασμένος ένας άλλος χάρτης, με μια από τις κλασικές προβολές. Απ' ότι κατάλαβα είναι τυπωμένος γύρω στο 1960 και στο υπόμνημά του έχει τα υπολείμματα των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών. Δεδομένου ότι ασχολούμαι με μια 'παλιά' (και κατά πολλούς την πιο παλιά και πιο κυνική) σχολή διεθνών σχέσεων, κάθε φορά που βλέπω τον χάρτη μου ξεφεύγει ένα ένοχο χαμογελάκι. Αυτό βέβαια που για μένα είναι μια συνωμοσία δικιά μου και του χάρτη, για την κοπελίτσα του δίπλα γραφείου είναι ατυχής συγκατοίκηση μιας και ασχολείται με μια από τις σύγχρονες προσεγγίσεις. Όχι ότι έχουμε κάποιο πρόβλημα συγκατοίκησης, αντιθέτως ήτανε αρκετά ανεκτική ώστε να μην μου φέρει στο κεφάλι τον Foucault όταν περιέγραψα την έρευνά της ως "post-something". Ορίστε λοιπόν και ο δεύτερος χάρτης. Καλό σας βράδυ.

--------------------------------------------------------------------

UPDATE: Αυτοϋπονομεύομαι τελικά! το επισημαίνω εγώ μην το πάρει χαμπάρι κανείς άλλος πριν από μένα και χάσω κάθε αξιοπιστία! Λοιπόν, περιέγραψα τον κάτω χάρτη ως μια από τις "κλασικές" προβολές. Σίγουρα όχι μερκατοριανή (δείτε τα λινκ στη βικιπαιδεία) αλλά κλασική. Ε, τελικά έκανα ζουμ στην φώτο που ανέβασα και γράφει στον υπότιτλο πως είναι η προβολή του Gall! Η βικιπαιδεία περιγράφει την προβολή του Peters ως Gall-Peters επειδή ο δεύτερος στηρίχτηκε στου προηγούμενου. Αρα δεν έχω μια οποιαδήποτε κλασική προβολή στο γραφείο μου, έχω τον παππού της προβολής Peters. Και για την ιστορία, η προβολή που χρησιμοποιεί το National Geographic είναι αυτή .