Ευθυνολόγιο αριστεράς

Επειδή τόσες μέρες που γίνεται το τζέρτζελο στις πλατείες κάθομαι φρόνιμος στη γωνίτσα μου, κι επειδή  δε μου βγαίνει να κάτσω να γράψω ένα κατεβατό νααααα με τις απόψεις μου όταν έχω βρει ένα σωρό κείμενα στη μπλογκόσφαιρα με τα οποία να συμφωνώ περισσότερο ή λιγότερο (ή καθόλου), αποφάσισα να συγκεντρώσω την εμπειρία μου από τις σχετικές συζητήσεις σε μια σειρά (κομψών) διαγραμμάτων. Προφανώς η θεματολογία είναι εν προκειμένω η σχετιζόμενη με τους αγανακτισμένους αλλά τα διαγράμματα μπορούν να αναπροσαρμοστούν ώστε να ανταποκρίνονται σε κάθε περίπτωση που ενδεχομένως απασχολεί την επικαιρότητα. 

Το πρώτο σχήμα καλύπτει την τρέχουσα φάση, όσο ακόμα δεν φαίνεται κάτι ξεκάθαρα και όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά. Το δεύτερο σχήμα χωρίζεται σε δύο υποπεριπτώσεις αναλόγως της έκβασης του κινήματος των "αγανακτισμένων". Προσοχή στα χρώματα, το ροζουλί-κοκκινωπό αφορά στις ευθύνες της αριστεράς εάν δείξει επιφυλακτικότητα και το ξεπλυμενί πράσινο αν συμμετάσχει. Η μαγεία είναι πως δεδομένου πως οι διάφοροι αριστεροί έχουν προς το παρόν και τις δύο αντιδράσεις, η αριστερά σαν όρος-ομπρέλα πιθανότατα θα τα ακούσει όλα τα παρακάτω ενώ οι επιμέρους αριστεροί σαν άτομα πιθανότατα θα εισπράξουν μόνο ό,τι τους αντιστοιχεί. 

(*) Με το "αίσιο" εννοούμε αν το κίνημα των αγανακτισμένων πετύχει όλους ή μέρος των εκπεφρασμένων στόχων του, των όποιων στόχων του δλδ "πτώση της κυβέρνησης", "έξω οι κλέφτες",  "περισσότερη δημοκρατία", "έξω από το μνημόνιο", "να οριοθετηθεί η ΑΟΖ" (αμε το είδαμε κι αυτό κάπου) κτλ. Επειδή οι περισσότεροι απ'αυτούς είναι αφηρημένοι και δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα για το μετά είμαστε στη σφαίρα του φαντασιακού και δεν θα ρισκάρω υποθέσεις. Υποθέτω όμως πως αν βγει κάτι καλό θα το καταλάβουμε. Όπως θα το καταλάβουμε (ευκολότερα) κι αν ξεφουσκώσει ή ακόμα κι αν βγει κάτι κακό (στην πιο ακραία περίπτωση, αν το αυγό που νομίζαμε/ελπίζαμε ότι έκρυβε κάτι χαριτωμένο σκάσει και τελικά βγει κάτι όχι και τόσο χαριτωμένο).  

(1) Κρεμάλα δεν προσέθεσα στο σχηματάκι, παράλειψή μου, απ' ό,τι είδα όμως κυκλοφορούν πολλές εσχάτως στο σύνταγμα, οπότε φωτογραφίστε μια από εκεί και παίξτε το παιχνίδι. 

------------------------------------------------------------------------

Η παρούσα είναι μια θεωρητική άσκηση για να δούμε πως η αριστερά ως όρος - σούπα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να νοηματοδοτήσουμε τη συμπεριφορά των γύρω μας που έχουμε χαρτογραφήσει ως ανήκοντες στον χώρο. Ο καθένας μας έχει διαφορετικές προσλαμβάνουσες και εμπειρίες κι επίσης διαφορετική ψυχοσύνθεση και δεν είναι απαραίτητο όλα αυτά να στηρίζονται σε κάποια περισπούδαστη ανάλυση για το τι αποτελεί "γνήσια αριστερή θέση". Συνεπώς, εάν διαφωνείτε με την επιφυλακτικότητα του Latecomer για αυτά που συμβαίνουν στις μέρες μας, παρακαλώ αφήστε την αριστερά έξω απ' αυτό, αυτή ούτως ή άλλως εκ των υστέρων θα φταίει ό,τι κι αν γίνει :)

Σκωτικά εκλογικά μεθεόρτια

Εχτές όπως πολλοί ήδη γνωρίζετε βγήκανε τα αποτελέσματα των ας πούμε αυτοδιοικητικών εκλογών στο νησί μας. Πριν περάσω στον σχολιασμό, δύο κουβέντες για το εκλογικό σύστημα επιβάλλονται. Σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο είχαμε εκλογές με τη διαφορά πως η Ουαλία, η Σκωτία και η Βόρειος Ιρλανδία ψηφίζανε εκτός από τοπικά συμβούλια και για τα τοπικά κοινοβούλια τα οποία έχουν αποκτήσει με το περίφημο devolution. Εδώ βρίσκεται ένα από τα παράδοξα της βρετανικής πολιτικής σκηνής. Οι Άγγλοι δεν διαθέτουν τοπικό κοινοβούλιο και γι' αυτούς οι αποφάσεις λαμβάνονται αποκλειστικά από το Westminster, το οποίο όμως είναι το εθνικό κοινοβούλιο ολόκληρης της Βρετανίας. Συνεπώς οι Άγγλοι προχτές ψηφίσανε μόνο για τα τοπικά συμβούλια. Αυτός ο διακανονισμός έχει το παράδοξο αποτέλεσμα βουλευτές εκλεγμένοι στη Σκωτία να ψηφίζουνε στο βρετανικό κοινοβούλιο για νόμους που θα εφαρμοστούνε μόνο στην Αγγλία και για τους ίδιους δεν θα έχουνε κανένα πολιτικό κόστος μιας και όπως λέγαμε και στον στρατό τη Σκωτία "δεν την πιάνουνε". Έτσι το 2004 ένα νομοσχέδιο για τα δίδακτρα των πανεπιστημίων πέρασε στην βρετανική βουλή μόνο με την υποστήριξη των Σκωτσέζων εργατικών, οι οποίοι το υπερψηφίσαν εκ του ασφαλούς, μιας και η παιδεία είναι από τους τομείς που έχουνε αποκεντρωθεί και στην Σκωτία βρίσκεται στην αρμοδιότητα του εδώ κοινοβουλίου. Βέβαια οι Άγγλοι μπορούνε να πάρουνε το αίμα τους πίσω κάθε φορά που γίνονται εθνικές εκλογές μιας και είναι πολύ περισσότεροι από τους υπόλοιπους. Έτσι μπορούνε να βγάλουνε κυβέρνηση συντηρητικών για ολόκληρη τη Βρετανία τη στιγμή που η Σκωτία στις τελευταίες εκλογές έστειλε στο Westminster μόλις έναν συντηρητικό βουλευτή από τις 59 έδρες που της αναλογούν.

Οι εκλογές γενικά στη Μεγάλη Βρετανία: Δεν αποτέλεσαν καμία ιδιαίτερη έκπληξη. Στην Αγγλία οι συντηρητικοί μείνανε σταθεροί, οι εργατικοί ανέβηκαν και οι LibDems όπως ήτανε φυσικό κι επόμενο κατακρημνίστηκαν (αποτελέσματα για Αγγλία εδώ). Οι LibDems του Clegg πιάσανε τα χαμηλότερα ποσοστά από ιδρύσεώς τους και ο Clegg δήλωσε πως κατηγορήθηκαν για τις περικοπές της συγκυβέρνησής τους με τους συντηρητικούς. Προσωπικά δε νομίζω να ξαφνιάστηκε. Άλλωστε ο ψηφοφόρος των συντηρητικών ξέρει τι να περιμένει από το κόμμα που υποστηρίζει. Οι ψηφοφόροι των LibDems νομίζω πως θα νιώσανε κάπως βλάκες (εφόσον δεν μπόρεσαν να διδαχτούνε από την χρόνια παρόμοια πάθηση των Ελλήνων ομολόγων τους) που ψηφίσανε ένα κόμμα που δήλωνε προεκλογικά πως θα αντισταθεί σε περικοπές μόνο και μόνο για να το δούνε να τις εφαρμόζει μαζί με τους συντηρητικούς.

Οι εκλογές στη Σκωτία: Αν και τα αποτελέσματα ήτανε αναμενόμενα ως προς την πτώση των LibDems και στη Σκωτία, οι εκλογές αυτές φέρανε τα ίσα ανάποδα εδώ στον Βορρά. Οι εκλογές μας λοιπόν είχανε 2 μεγάλους χαμένους έναν μεγάλο κι έναν μικρό κερδισμένο και έναν που ούτως ή άλλως στην Σκωτία είναι "τι είχαμε τι χάσαμε". Σημειώνουμε πως το Σκωτικό κοινοβούλιο έχει 129 έδρες (πλειοψηφία στις 65). Τα αποτελέσματα βρίσκονται εδώ.

α) οι χαμένοι: Ο αναμενόμενος χαμένος είναι οι LibDems που μπορέσανε να κρατήσουνε μόνο τα δύο νησιωτικά συμπλέγματα των Shettland και Orkney. Από τις 17 έδρες που είχανε στη βουλή του 2007 μείνανε με 5 στο καινούργιο κοινοβούλιο. Ο επικεφαλής τους, Tavish Scott, παραιτήθηκε μετά τα αποτελέσματα αφού άφησε και μια μπηχτή προς την κεντρική ηγεσία του κόμματος πως "χρειάζεται να αλλάξουνε κατεύθυνση". Ο μη αναμενόμενος χαμένος ήτανε οι Εργατικοί. Οι 37 έδρες τους στο κοινοβούλιο υπολείπονται κατά 7 αυτών που είχανε στο προηγούμενο. Όχι μόνο δεν καταφέρανε να εξαργυρώσουνε τη δυσαρέσκεια για την κυβέρνηση μα χάσανε κιόλας το κάστρο της Γλασκώβης την οποία κρατούσανε από το 1999. Και ο δικός τους επικεφαλής δήλωσε πως θα παραιτηθεί το φθινόπωρο. 

β) οι κερδισμένοι: Ο μεγάλος κερδισμένος των εκλογών είναι το εθνικιστικό κόμμα SNP. Είναι αυτοί που καρπώθηκαν τις απώλειες και των τριών άλλων κομμάτων. Συγκεντρώσανε λοιπόν 69 έδρες, 23 παραπάνω από αυτές που κρατούσανε στην προηγούμενη βουλή. Στο κοινοβούλιο του 2007 σχηματίζανε κυβέρνηση μειοψηφίας με αποτέλεσμα να μην μπορέσουν να εφαρμόσουνε το παλιό τους σχέδιο για δημοψήφισμα με το ερώτημα της απόσχισης από το Ηνωμένο Βασίλειο. Πλέον έχουνε την πρώτη στην ιστορία του Σκωτικού κοινοβουλίου απόλυτη πλειοψηφία και όπως όλα δείχνουν θα πάνε για το δημοψήφισμα. Το αποτέλεσμα δίκαια μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορικό γιατί για πρώτη φορά στην ιστορία του το SNP κατάφερε να κερδίσει τα μεγάλα αστικά κέντρα της Γλασκώβης και του Εδιμβούργου. Με το SNP και το δημοψήφισμα και το που πάμε θα ξανασχοληθώ παρακάτω. Ο δεύτερος κερδισμένος είναι οι Πράσινοι που κατορθώσανε να βγάλουνε δύο έδρες.

γ) ο "τι είχαμε τι χάσαμε": Φτάσαμε και στο αγαπημένο μου κομμάτι στην πολιτική σκηνή της Σκωτίας που δεν είναι άλλο από την (για τους ίδιους) τραγωδία των συντηρητικών. Καταφέρανε να χάσουνε μόλις 5 έδρες σε σχέση με το προηγούμενο κοινοβούλιο κι έτσι έχουνε πλέον 15 βουλευτές στο Holyrood. Η επικεφαλής τους λοιπόν δήλωσε πως απόλαυσε πολύ την προεκλογική εκστρατεία και πως η απήχηση των συντηρητικών είναι σταθερή. Προσωπικά η αντίδρασή της μου θύμισε την ανακούφιση του Συνασπισμού κάθε φορά που καταφέρνει να μπει στην ελληνική βουλή. Βέβαια με την πολιτική τους πλατφόρμα δεν θα πηγαίνανε και πολύ μακριά ούτως ή άλλως μιας και ήταν το μόνο κόμμα που ζητούσε την επαναφορά διδάκτρων, την επαναφορά του κόστους συνταγογράφησης φαρμάκων και την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων. Σημειώνουμε εδώ πως για το ζήτημα των διδάκτρων (σε προπτυχιακό επίπεδο) αυτά καλύπτονται από την κυβέρνηση της Σκωτίας για πολίτες της Σκωτίας (όχι όμως και της Αγγλίας) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Το SNP και το δημοψήφισμα: το SNP είναι ένα κάπως ιδιαίτερο μίγμα αποσχιστικού εθνικισμού και σοσιαλδημοκρατίας, χαρακτήρα που απέκτησε όταν την ηγεσία του είχε ο τρέχων επικεφαλής Αlex Salmond. Για μια ενδιαφέρουσα ιστορία του δείτε εδώ. Η σοσιαλδημοκρατική ατζέντα του SNP του επέτρεψε να χτυπήσει τους εργατικούς ως αξιόπιστη εναλλακτική στους συντηρητικούς. Ειδικά σε ζητήματα δωρεάν παιδείας και υγείας βρίσκεται κατά την άποψή μου πιο αριστερά από τους εργατικούς (όχι ότι είναι και κανένα μεγάλο κατόρθωμα). Τώρα σχετικά με το δημοψήφισμα, τα διλήμματα που το ακολουθούν τα έχω σχολιάσει παλιότερα εδώ. To SNP έχει μεν ήδη αρχίζει να πιέζει για εκχώρηση περισσότερων αρμοδιοτήτων την κεντρική κυβέρνηση, μα το αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος κάθε άλλο παρά προδιαγεγραμμένο είναι. Κοινώς, το SNP δεν κέρδισε τις εκλογές επειδή οι Σκωτσέζοι αποφάσισαν πως θέλουν δημοψήφισμα. Οι Σκωτσέζοι εκλέξανε το SNP γιατί ήτανε ευχαριστημένοι με το πως τους κυβέρνησε (αν και σε κυβέρνηση μειοψηφίας) ή απλά επειδή θεωρούνε πως μπορούνε να εμπιστευτούνε περισσότερο αυτό το κόμμα από τα υπόλοιπα στο παζάρεμα με το Westminster. Το τι θα ψηφίσουνε στο δημοψήφισμα δεν προδιαγράφεται από αυτήν τους την επιλογή, αν και πλέον θα έχουμε την δυνατότητα να μάθουμε τι πιστεύουν αντί να κάνουμε εικασίες.

Συγκριτικά αποτελέσματα των εκλογών του 2007 με αυτές του 2011. Οι εικόνες έχουν παρθεί από εδώ κι εδώ και διατίθενται με πιστοποιητικό Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0.

Η θεία Α.

Έχω αρκετούς λόγους να θυμάμαι τη θεία Α. Αφενός μεν πέρασε μερικά χρόνια μαζί μας νταντεύοντας εμένα και τον μικρότερο αδερφό μου, κυρίως βέβαια τον δεύτερο (όχι γιατί ήμουν ωριμότερος, μα γιατί έτυχε να πάω στο νηπιαγωγείο νωρίτερα). Αφετέρου είναι που απ' αυτήν άκουσα τα πρώτα παραμύθια μου μιας και οι γιαγιάδες βρισκότανε στο χωριό. Της χρωστάω λοιπόν τις ιστορίες με τον γκιώνη και τον πρωτομάστορα, ίσως κι άλλες που πια έχουνε ξεθωριάσει. Τέλος της χρωστάω και την αγάπη μου για τον καφέ, μιας και στα κρυφά με είχε αφήσει να δοκιμάσω λίγο ελληνικό με μπόλικο γάλα γύρω στα τέσσερα-πέντε μου. Μετά γύρισε στο χωριό και πέρασε εκεί την υπόλοιπη ζωή της μόνη. Στην παιδικά αδιάκριτη ερώτησή μου για το που είναι ο άντρας της μου είχε απαντήσει πως είχε χωρίσει.

Έμενε σε ένα από τα σπίτια του παλιού μαχαλά (τέσσερα ήτανε μαζί με το δικό μας) που προ υδρεύσεως ήτανε βολικά κοντά στην βρύση, μα κατόπιν υδρεύσεως εγκαταλείφθηκαν σταδιακά για άλλα, με πρόσβαση στον δρόμο. Το σπίτι της, μια μονοκατοικία (με πλάκα κι όχι σκεπή) ήτανε ακριβώς μπροστά στο μονοπάτι των εξερευνήσεων των χριστουγεννοπασχαλιατικοκαλοκαιρινών διακοπών και το αυλάκι που διέσχιζε την αυλή της ιδανικό μέρος για να δοκιμάσεις εκ του ασφαλούς την πλοϊμότητα καρυδότσουφλων μόλις κάποιος αποφάσιζε να ποτίσει και "άφηνε το νερό". Συνήθως ήτανε είτε στην αυλή της είτε στην κουζίνα, στην οποίαν είχε και το κρεβάτι της, απ' όπου μας καλούσε να πάμε για ένα γλυκό κυδώνι (πρόσκληση την οποίαν δε δεχόμαστε πάντα). Το σπίτι όμως είχε κι άλλα δύο δωμάτια, των οποίων τα παντζούρια ήτανε μονίμως κλειστά και τα οποία είχανε αυτή τη δροσιά του σπηλαίου. Τα παλιακά τους έπιπλα και οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες στον τοίχο δεν μου κάνανε τόση εντύπωση όση η μυστηριακή τους σκοτεινιά. Κι εκεί επάνω στην τραπεζαρία, μια κορνίζα με τον αδερφό μου στα μικράτα του και τη θεία να την ανασηκώνει τρυφερά και να μας διηγείται κάτι σχετικό.

Τα χρόνια περάσανε, οι γέροι φεύγανε ένας ένας, η παλιά γειτονιά είχε πια αδειάσει και μεις είχαμε πια μεγαλώσει οπότε δεν περνούσαμε όλη τη μέρα αλωνίζοντας τα μονοπάτια. Σαν τύχαινε να περνώ από εκεί, στο κάλεσμα από το παράθυρο της κουζίνας απαντούσα ένα αόριστο "γειά σου θείτσα" κι επιτάχυνα. Οι επισκέψεις είχανε πάρει τον χαρακτήρα της υποχρέωσης, όπως συχνά γίνεται σε κείνη την ηλικία που λέμε εφηβεία και στην οποίαν εμφανίζονται τα πρώτα δείγματα της κυνικής αυτοπεποίθησης που μας χαρακτηρίζει ακόμα, στη μέση πια της φθίνουσας νιότης. Αυτά όμως στις διακοπές. Διότι όλον τον υπόλοιπο καιρό, που ήτανε κι ο περισσότερος, από την αυλή της μπορούσε μόνο να δει μερικά ερειπωμένα σπίτια και την περίφημη μουντίλα της περιοχής μας.

Την τελευταία φορά που την είδα, ήταν στο σπίτι της κόρης της στην πόλη. Κάτι μου είπε κλαίγοντας, που πια δεν το θυμάμαι ίσως επειδή μου φάνηκε χαρακτηριστικά γεροντικό. Κάθησα μερική ώρα μαζί της, άρθρωσα μια-δυο συγκαταβατικές κουβέντες και βγήκα στην αυλή να καπνίσω. Η συγκατάβαση αυτή, αν και ακόμα με ενοχλεί, νομίζω είναι οικεία σε πολλούς: είναι η συγκατάβαση με την οποία το μεσημέρι κοιτάζει το λυκόφως έχοντας ξορκίσει ή πιστεύοντας πως έχει ξορκίσει το memento mori.

Ακόμη περνώ που και που από εκείνο το παλιό μονοπάτι όταν βρίσκομαι στο χωριό. Είναι από μια άποψη η μονομαχία μου με τον χρόνο. Εκτός από την εντροπία ο χρόνος έχει σύμμαχο και τη φύση στις περιπτώσεις των ορεινών χωριών. Κι έτσι κάθε φορά περνάω από τα ίδια μέρη προσπαθώντας να θυμηθώ πως ήτανε πριν τα καλύψει η βλάστηση, από τα ίδια σπίτια προσπαθώντας να θυμηθώ πως ήτανε πριν πέσουνε, από τα ίδια μονοπάτια μέχρι να τα βρω κλειστά.

Το σπίτι της θείας Α. δεν έχει φυσικά ακόμα πέσει, ήτανε πολύ καινούργιο γι' αυτό. Στις γλάστρες όμως έχουνε φυτρώσει αγριόχορτα και τα παντζούρια πια είναι όλα σφαλιστά, ακόμα και της κουζίνας. Ένας κισσός έχει εισχωρήσει μέσα στο παράθυρο της τραπεζαρίας, και από το σπασμένο τζάμι της πόρτας φαίνονται μερικά αναρριχητικά που έχουν φυτρώσει στο εσωτερικό. Τα χελιδόνια δεν έχουν ξανάρθει, μου είχαν πει πως ήρθανε στο δικό μας σπίτι που βλέπει ακόμα ανθρώπους μα δεν μπορώ να ξέρω αν είναι τα ίδια. Τελευταία φορά βρέθηκα εκεί πέρυσι τα Χριστούγεννα, πηγαίνοντας να βρω τους γάλανθους που επισκεπτόμουνα κάθε χρόνο. Βρήκα το μονοπάτι κλειστό λίγα μέτρα πιο κάτω και -πριν γυρίσω πίσω- μπήκα για λίγο στην αυλή της θείας. Έκατσα να κοιτάζω τη βροχή και είπα μερικά λόγια στη θεία, απ' αυτά που λες καμιά φορά στους νεκρούς γνωρίζοντας μεν πως δεν θα σ' ακούσουν αλλά που νιώθεις την ανάγκη να τα πεις, ακόμα κι αν είναι μόνο για να δείξεις στον εαυτό σου πως θυμάσαι. Θυμάσαι τη φωτογραφία που μάλλον είναι ακόμα στην τραπεζαρία και μια όμοιά της είδες σε ένα οικογενειακό άλμπουμ πρόσφατα. Θυμάσαι το Γκιώνη που φάγανε οι λύκοι κι ο αδερφός του έγινε νυχτοπούλι. Θυμάσαι ακόμα και τις καραμέλες σε σχήμα κομματιού πορτοκαλιού. Αυτό που όμως δεν μπορείς να θυμηθείς όση ώρα γράφεις αυτήν την ανάρτηση είναι η κηδεία της. Είχες πάει άραγε ή μήπως είχες απλώς ακούσει από την άλλη άκρη του τηλεφώνου ένα "πέθανε η θεία Α";

Δυστυχώς στο φωτογραφικό μου αρχείο δεν βρήκα πολλές σχετικές φωτογραφίες. Η συγκεκριμένη τραβήχτηκε την εποχή που αναφέρεται στην τελευταία παράγραφο λίγα βήματα πάνω από το σπίτι της θείας Α.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Την συγκεκριμένη ιστορία μου θύμισε αυτή η ανάρτηση του Γ. Κατσαμάκη στον οποίον έφτασα μέσω niemandsrose.

Η τρισχιλιετής ιστορία και η μεσαιωνική Ήπειρος Ι

Τη συγκεκριμένη ανάρτηση τη σκεφτόμουνα από όταν είδα το "1821" αλλά συνεχώς την ανέβαλλα κυρίως επειδή απαιτούσε να ανατρέξω σε πηγές και δεν προλάβαινα. Έλα όμως που το Jungle Report ανέβασε αυτά τα υπέροχα αποσπασματάκια του Ι.Θ. Κακριδή για την νεοελληνική παράδοση και τους αρχαίους Έλληνες. Τα αποσπάσματα κατά τη γνώμη μου είναι ενδεικτικά αυτού που έχουμε αναφέρει και σε άλλες αναρτήσεις ως "ιστορικά προσδιορισμένο χαρακτήρα της εθνικής συνείδησης". Εάν λοιπόν λάβουμε σαν βασικό στοιχείο της συνείδησης μιας κοινωνίας το πως αυτοπροσδιορίζονται τα μέλη της , τότε προφανώς η τρισχιλιετής συνέχεια του έθνους πάει περίπατο, ακριβώς επειδή η έννοια "ελληνικό  έθνος" δεν είχε κανένα νόημα ή είχε διαφορετικό απ' αυτό που προτάσσει ο εθνικισμός για ανθρώπους που ζήσανε σε άλλες εποχές [1]. Η παρούσα θα κινηθεί στην ίδια λογική μα θα πάει μερικούς αιώνες παραπίσω, για την ακρίβεια στην Ήπειρο του 13ου-15ου αιώνα. 

Η βυζαντινή περίοδος έχει κεντρική θέση στην ελληνική ιστοριογραφία επειδή προσφέρει την 'γέφυρα' που χρειάζεται προκειμένου να θεμελιωθεί η ιδέα της συνέχισης του ελληνισμού από την αρχαιότητα ως σήμερα. Εαν λοιπόν θεωρήσει κανείς πως στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε ήδη αρχίσει να αποκρυσταλλώνεται μια ελληνική εθνική συνείδηση, τότε προσθέτεις και τα 400 χρόνια οθωμανικής "κατοχής" και το έθνος σου έχει διασωθεί με αμυχές για τρεις χιλιάδες χρόνια. Χωρίς να έχω διαβάσει εκτεταμένα Νίκο Σβορώνο, νομίζω πως υποστηρίζει την θέση πως ειδικά με την φραγκοκρατία στο Βυζαντινό χώρο έχουμε ανάπτυξη εθνικής συνείδησης. Μάλιστα με μια βόλτα στο google θα διαπιστώσετε πως αρκετά εθνικιστικά ιστολόγια επικαλούνται θριαμβευτικά τον "αριστερό Σβορώνο" σαν δικαίωση των απόψεών τους. Για μια καλή περιγραφή της ιστοριογραφίας του Σβορώνου δείτε εδώ.

Πάμε λοιπόν στην περίπτωσή μας, που θα εξετάσω με αντιπαραβολή σε ένα ντοκιμαντέρ του ΕΚΤ. Μιας και ο αναγνώστης δεν είναι υποχρεωμένος να ξέρει την σχετική ιστορία προτείνω να δείτε το ντοκιμαντέρ στο ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ εδώ. Την επιμέλεια των κειμένων έχει  κατά μια ελαφρά ειρωνεία της τύχης ο Φάνης Κακριδής (αν δεν απατώμαι γιος του Ι.Θ. Κακριδή που αναφέραμε παραπάνω). Εξηγούμαι για την ελαφρά ειρωνεία. Αυτή δεν έχει να κάνει με τον ίδιο τον Φ. Κακριδή αλλά με το γεγονός πως το ντοκιμαντέρ είναι στον αντίποδα αυτών των σημείων που αναφέρει το Jungle Report. Το ντοκιμαντέρ εξετάζει λοιπόν την ιστορία του 'Δεσποτάτου' της Ηπείρου [2] σαν μέρος της παραδοσιακής ιστορικής αφήγησης που επίσης συναντάμε στα εγχειρίδια της ιστορίας. Ακολούθως θα σχολιάσουμε ορισμένα από τα σημεία της αφήγησης αυτής με βάση κυρίως  τον Nicol του οποίου η μονογραφία αποτελεί μια από τις λίγες δουλειές στο θέμα [3]. 

Διάδοχα κράτη και βυζαντινή παλινόρθωση: Το ντοκιμαντέρ σωστά αναφέρει πως το Δεσποτάτο αποτέλεσε χώρο εγκατάστασης προσφύγων μετά την άλωση της Κων/πολης από τους Φράγκους το 1204. Επίσης σχεδόν σωστά αναφέρει πως στα χρόνια του Θεόδωρου "συναγωνιζόταν με την αυτοκρατορία της Νίκαιας για το ποιός θα ξαναπάρει την Πόλη από τους Φράγκους". Είναι αλήθεια πως οι ηγεμόνες της Ηπείρου αποσκοπούσαν στην παλινόρθωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αλλά το καίριο σημείο είναι πως η παλινόρθωση αυτή τους ενδιέφερε μόνο εφόσον γινόταν από τους ίδιους. Η επιγραφή ΜΑΔΚ (Μιχαήλ Άγγελος Δούκας Κομνηνός) που σώζεται ακόμα στο κάστρο της Άρτας σηματοδοτεί την προσπάθεια του Μιχαήλ ΙΙ της Ηπείρου να οικειοποιηθεί όλα τα ονόματα των βασιλικών οικογενειών του Βυζαντίου και να προβληθεί ως νόμιμος διεκδικητής του θρόνου. Η μονή της Βλαχέρνας στην Άρτα (όπου και οι τάφοι των Κομνηνοδουκάδων) επίσης δεν ονομάστηκε τυχαία, αλλά για να θυμίζει την ομώνυμη μονή στην Κωνσταντινούπολη. Επανέρχομαι λοιπόν στο "σχεδόν σωστά" που είπα παραπάνω. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τον αγώνα δρόμου του Δεσποτάτου και της Νίκαιας σχεδόν σαν μια ευγενή άμιλλα φιλικών κρατών που τα ένωνε ένας κοινός σκοπός. Εάν ίσχυε αυτό, μόλις ένας εκ των δύο καταλάμβανε την Κων/πολή ο άλλος θα έπρεπε να τρέξει να τον συγχαρεί και να προσχωρήσει στην παλινορθωμένη αυτοκρατορία. Κάτι τέτοιο όχι μόνο δεν  συνέβη ποτέ μα στην πραγματικότητα τα δύο κράτη ήτανε σφοδρότατα ανταγωνιστικά μεταξύ τους όπως θα δούμε παρακάτω.

Έλληνες vs Φράγκοι: Σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ "το Δεσποτάτο γίνεται αμέσως κέντρο ελληνικής αντίστασης στους Φράγκους". Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της αντίστασης ήτανε η μάχη της Πελαγονίας το 1259. Το ενδιαφέρον με την μάχη αυτή είναι ότι από τη μια πλευρά βρίσκονταν ο ηγεμόνας της Ηπείρου Μιχαήλ ΙΙ, ο γαμπρός του, Manfred της Σικελίας (Φράγκος) και ο πρίγκηπας της Αχαϊας William of Villehardouin (κι άλλος Φράγκος!) και απέναντί τους ο στρατός της Νίκαιας, ο οποίος νίκησε στη μάχη και ανακατέλαβε και την Κωνσταντινούπολη δυο χρόνια μετά. Μόλις το 1261, βυζαντινές -πια- φρουρές εγκαθίστανται στην Άρτα και τα Γιάννενα, ο Μιχαήλ δέχεται βοήθεια από τον (Φράγκο) γαμπρό του και ανακτά τις πόλεις. Μια σημαντική παράμετρος αναφέρεται εδώ από τον Nicol σύμφωνα με τον οποίον "οι κάτοικοι [των δυο πόλεων] καλωσόρισαν την επιστροφή του Δεσπότη τους. Είχαν κάνει απολύτως ξεκάθαρο πως προτιμούσαν να κυβερνιούνται από τους δικούς τους ηγεμόνες παρά να μετατραπούν σε επαρχιώτες της παλινορθωμένης αυτοκρατορίας". (σ. 8). Μέχρι να πεθάνει, 6 χρόνια αργότερα, ο Μιχαήλ ΙΙ είχε προλάβει να ξαναβρεθεί σε εμπόλεμη κατάσταση με το Βυζάντιο άλλες δύο φορές! Ο διάδοχός του Νικηφόρος, παρότι παντρεμένος με την ανιψιά του βυζαντινού αυτοκράτορα, δεν είχε κανένα πρόβλημα να καταδικάζει την προσέγγιση του Βυζαντίου με την Ρωμαιοκαθολική εκκλησία στηριζόμενος ο ίδιος σε ένα πλέγμα συμμαχιών τόσο με το πριγκιπάτο της Αχαΐας (Φράγκοι) όσο και με τον Charles d' Anjou της Νάπολης και Σικελίας (επίσης Φράγκος). Από τα δύο αυτά ενδεικτικά παραδείγματα φαίνεται πως το Δεσποτάτο μπορεί να ήτανε μεν βυζαντινό όσον αφορά τον πολιτισμό, μα σε καμία περίπτωση εστία αντίστασης στους Φράγκους. Η πραγματικότητα είναι πως όπως κάθε φεουδαρχικό κράτος βρέθηκε και στα δύο στρατόπεδα κατά καιρούς, ανάλογα με τους υπολογισμούς των ηγεμόνων του για το ποια επιλογή θα εξυπηρετούσε καλύτερα την συνέχιση της ανεξαρτησίας τους.

Επειδή βλέπω πως η ανάρτηση βγαίνει μεγαλύτερη απ' ό,τι περίμενα κι επειδή κοντεύει χάραμα αποφάσισα να τη σπάσω σε δύο μέρη. Η συνέχεια λοιπόν σχετικά με την 'εθνική συνείδηση' του Δεσποτάτου στην επόμενη.

---------------------------------------------------------------------
[1] Η προσέγγιση αυτή βέβαια δεν μπορεί να κάμψει τις ενστάσεις όσων αντιλαμβάνονται τα έθνη ως  μια εξωιστορική πραγματικότητα ανεξαρτήτως συνείδησης των μελών τους.
[2] Το "Δεσποτάτο" είναι εντός εισαγωγικών γιατί όπως και στην περίπτωση της "Βυζαντινής Αυτοκρατορίας" ο όρος καθιερώθηκε μεταγενέστερα. Παρότι ορισμένοι από τους ηγεμόνες χρησιμοποίησαν τον τίτλο δεν ήταν ούτε κληρονομικός ούτε -απ' όσο γνωρίζω- αναφέρεται πουθενά στις ιστορικές πηγές ο όρος "δεσποτάτο". Ο Οστρογκόρσκι χρησιμοποιεί τον όρο "κράτος της Ηπείρου".
[3] Πρόκειται για το: D. Nicol, The Despotate of Epiros 1267-1479: A contribution to the history of Greece in the middle ages (Cambridge University Press: 1984). Το βιβλίο είχε παλιότερα μεταφραστεί στα ελληνικά μα είναι πλέον πολύ δυσεύρετο. Εξίσου σπάνιο είναι κι ένα σχετικό βιβλίο του Γ. Ζιάγκου του 1973 από το οποίο δυστυχώς δεν μπορώ να αντλήσω επειδή δεν το έχω εδώ.

Του λυβικού το πέλαγος

Δεν πάνε πάνω από δυο-τρεις μέρες που ρώτησα μισοαστειευόμενος την συνάδελφο στο γραφείο "Τι απέγινε εκείνη η Λιβύη; έγινε ο σεισμός στην Ιαπωνία και την ξεχάσαμε;" για να εισπράξω την απάντηση "Δες και λίγο Al Jazeera, με το BBC που βλέπεις μην περιμένεις προκοπή". Τελικά δεν χρειάστηκε να αλλάξω τις ενημερωτικές μου προτιμήσεις. Σήμερα λοιπόν είχα αποφασίσει να πω δυο πραγματάκια για την Λιβύη, ειδικά αφού είδα τις αντιδράσεις στην Ελλάδα. Ο προβληματισμός μου δεν ήτανε ιδιαίτερα περίπλοκος και δεν διαφέρει από αυτόν του Zaphod ο οποίος πολλές φορές όταν αποφασίσει να σχολιάσει για κάτι που με απασχολεί με αφήνει χωρίς υλικό για ανάρτηση. Αφού ξαναπώ πως συμφωνώ με τον προβληματισμό του και σας προτρέψω να περάσετε κι από κει, θα αφήσω μερικές σκέψεις σχετικά κυρίως με τις διεθνή πολιτική και το διεθνές δίκαιο.

Ανθρωπιστικές επεμβάσεις Ι (for starters): Το κεντρικό ζήτημα εδώ πέρα είναι προφανώς κατά πόσο η διεθνής κοινότητα έχει το δικαίωμα (ή και την υποχρέωση ακόμα ακόμα) να επεμβαίνει στα εσωτερικά ανεξάρτητων κρατών προκειμένου να αποτρέψει ανθρωπιστικές καταστροφές. Τα όργανα αρχίζουν αμέσως: τι νοείται ως διεθνής κοινότητα; τι ορίζουμε ως 'ανθρωπιστική καταστροφή'; Όσοι έχουνε παρακολουθήσει αναρτήσεις μου σχετικά με τις ακαδημαϊκές συζητήσεις δεν προβλέπεται να ξαφνιαστούνε, τους υπόλοιπους σας περιμένει μια οδυνηρή έκπληξη. Η ακαδημαϊκή κοινότητα δεν έχει συμφωνήσει για το αν επιτρέπονται (είτε νομικά είτε ηθικά) ανθρωπιστικές επεμβάσεις ή όχι. Η κουβέντα είχε ανάψει το 1999 με τη Γιουγκοσλαβία και τα επιχειρήματα είναι πάνω κάτω τα ακόλουθα.

Ανθρωπιστικές επεμβάσεις ΙΙ (διεθνές δίκαιο): Η τυπική διάσταση είναι σχετικά πιο απλή και γι' αυτό ξεκινάμε από εκεί. Μιας και τα θεωρητικά επιχειρήματα τραβιούνται πίσω στο Κόσοβο καλό θα είναι να επισημάνω πως οι νομικοί καταγγέλλανε τότε την επέμβαση επειδή παραβίαζε το Άρθρο 2(4) του ΟΗΕ (ναι ναι αυτό που ακούσατε και την κυβέρνηση της Λιβύης να επικαλείται). Η επέμβαση όμως του ΝΑΤΟ το 1999 ήτανε μονομερής, δεν είχε προηγηθεί δηλαδή απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που είναι και το αρμόδιο όργανο του ΟΗΕ για κάτι τέτοιο. Συνεπώς τα επιχειρήματα σε εκείνη την περίπτωση επικεντρωνότανε στο εάν παρόλο που δεν ήτανε νόμιμη (legal) η ανθρωπιστική επέμβαση ήτανε νομιμοποιημένη (legitimate). Μην με ρωτάτε γιατί σας ζαλίζω με το Κόσοβο, προφανώς είδα κάπου τον παραλληλισμό και θεώρησα σκόπιμο να το συμπεριλάβω κι αυτό στην ανάλυση. Στην περίπτωση της Λιβύης τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά, μιας και το καταστατικό του ΟΗΕ εκτός από το 2(4) έχει και το Κεφάλαιο VII που προβλέπει πότε ο ίδιος ο οργανισμός (σε αντίθεση με μεμονωμένα κράτη που αναφέρονται στο α.2) μπορεί να επέμβει εναντίον κράτους-μέλους. Η σχετική απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας λοιπόν, στο συγκεκριμένο ακριβώς κεφάλαιο πατάει. Συνεπώς, σε αντίθεση με την περίπτωση του Κοσόβου, εν προκειμένου υπάρχει ξεκάθαρη απόφαση του ΟΗΕ άρα δεν τίθεται ζήτημα νομιμότητας. Στην τρέχουσα συγκυρία δεν έχουμε μονομερή επέμβαση του ΝΑΤΟ ή οποιουδήποτε περιφερειακού οργανισμού μα επιχείρηση των Ηνωμένων Εθνών. Εντάξει, για ορισμένους είναι ένα και το αυτό, μα προσωπικά θεωρώ τη διαφορά θεμελιώδη.

Ανθρωπιστικές επεμβάσεις ΙΙΙ (τα διλήμματα, πολιτικά τε και ηθικά): Κάθε φορά που η διεθνής κοινότητα αποφασίζει να επέμβει σε εσωτερικές διαμάχες βάζει στο κεφάλι της έναν τόνο μπελάδες . Γι' αυτό είθισται τα λοιπά κράτη να κάνουνε τους Κινέζους (σ.σ. η ομοιότητα με την αποχή της Κίνας στην σχετική ψηφοφορία δεν θα μπορούσε παρά να είναι εντελώς συμπτωματική) και να αφήσουνε τους ντόπιους να βγάλουνε τα μάτια τους ήσυχα κι ωραία. Για να πω την ταπεινή μου άποψη, οι Ευρωπαίοι αναγκαστήκαμε να ανακατευτούμε επειδή η Λιβύη είναι άβολα κοντά μας. Εάν λοιπόν ο Καντάφι ήτανε ένας τυραννίσκος στην υποσαχάρια Αφρική το πιο πιθανό θα ήτανε να τον αφήναμε να κάνει τη δουλειά του (όπως άλλωστε και τον Μουγκάμπε και τον κάθε Μουγκάμπε). Έλα όμως που και κοντά μας είναι και η τηλεόραση μας φέρνει συχνά-πυκνά εικόνες από κει και θυμόμαστε λίγο και τι έγινε κάτω από τη μύτη μας στη Σερμπρένιτσα (καλά, οι Έλληνες δεν το πολυθυμόμαστε γιατί πηγαίναμε τους Σέρβους τότε) και μας λούζει κι ένας κρύος ιδρώτας. Επειδή άρχισα και παρεκκλίνω, για τον έναν ή τον άλλον λόγο η διεθνής κοινότητα δεν έχει την επιλογή να κάνει τους Κινέζους. Μερικά από τα διλήμματα που αντιμετωπίζονται σε αυτές τις περιπτώσεις -ασχέτου νομιμότητας- είναι τα ακόλουθα:
α) Ηθικά: Πέρα από την κλασική ρεαλιστική κριτική πως τα κράτη τείνουνε να μασκαρεύουνε τα συμφέροντά τους ως πανανθρώπινες ηθικές αξίες και συνεπώς οι ανθρωπιστικές τους επεμβάσεις είναι συνήθως διαολεμένα επιλεκτικές θα σταθώ και σε άλλες δύο. Αφενός μεν υπάρχει το παλιό επιχείρημα του Τσόμσκι πως δλδ εάν κάποιος  δει μια απόπειρα δολοφονίας, αρπάξει ένα όπλο και ρίξει στο ψαχνό, κινδυνεύει να σκοτώσει τον εγκληματία (στρατός), το θύμα (εν προκειμένω τους αμάχους της πλευράς των εξεγερμένων) και τους περαστικούς (τους λοιπούς αμέτοχους αμάχους). Τίθεται λοιπόν το ζήτημα εάν μια ανθρωπιστική επέμβαση θα σώσει περισσότερες ζωές απ' αυτές που θα πάρει, πράγμα που συνήθως το μαθαίνουμε όταν είναι πια κάπως αργά. Επίσης εδώ να θυμίσω την κλασική θεωρητική άσκηση ηθικής με το τρένο και στην οποίαν το αποτέλεσμα είναι πως για τους περισσότερους ανθρώπους έχει τεράστια διαφορά το να σκοτώνεις κάποιον από το να αφήνεις κάποιον να πεθάνει. Ένα τελευταίο επιχείρημα, είναι πως με την λογική της ανθρωπιστικής επέμβασης εμείς οι επεμβαίνοντες που συνήθως είμαστε ο δυτικός κόσμος, χωρίζουμε όλον τον υπόλοιπο κόσμο σε θύτες και σε θύματα τα οποία περιμένουν από εμάς να τα σώσουμε από την μιζέρια τους (Chandler).  Αυτό κρατήστε το το τελευταίο γιατί θα επανέλθω.
β) Πολιτικά: Τα πολιτικά διλήμματα, που σχετίζονται και με τα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως, τα αναλύει εξαιρετικά ο Steve Clemons στο σχετικό άρθρο του για το BBC. Αφενός μεν είναι το μέγεθος του εγχειρήματος και κατά πόσον μπορεί να φέρει αποτέλεσμα στο να 'αχρηστέψει' τις στρατιωτικές δυνατότητες του Καντάφι (θυμίζω εδώ τα πενιχρά αποτελέσματα των βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία από στρατιωτικής σκοπιάς). Όπως πολύ εύστοχα την περιγράφει ο συντάκτης, είναι μια τακτική που ναι μεν καλύπτει το συναίσθημα της κοινής γνώμης μα είναι πολύ υψηλού κόστους και χαμηλού οφέλους. Αφετέρου, ο συντάκτης εντοπίζει δυο σημαντικές πολιτικές επιπτώσεις. Η μια είναι πως θα σχηματιστεί η εικόνα μιας ακόμα δυτικής σταυροφορίας στον αραβικό κόσμο, πράγμα που θα επιτρέψει στον Καντάφι να το σκάσει και από την απομόνωση στην οποία έχει βρεθεί. Η άλλη είναι πως από την εικόνα της εξέγερσης της νεολαίας περνάμε στην 'κλοπή της εξέγερσης' (βλ. και παραπάνω).


Εξεγέρσεις με δανεικά: Κλείνοντας, και σε σχέση με όσα ανέφερα και πριν: Αυτό που προσωπικά με προβληματίζει περισσότερο είναι το πόσο πετυχημένη μπορεί να χαρακτηριστεί μια εξέγερση/επανάσταση (αποκαλέστε το όπως θέλετε) τη στιγμή που αναγκάζεται να ζητήσει βοήθεια από έξω. Και ο Μουμπάρακ κατέβασε τα τανκ στους δρόμους όταν είδε πως απειλούνταν, μα αυτό δεν έφτανε. Η εικόνα που έχω σχηματίσει είναι μιας χώρας που φαίνεται διχασμένη και ίσως να έχει ήδη διαβεί το κατώφλι του εμφυλίου. Εάν ο Καντάφι δεν είχε καθόλου υποστηρικτές υποθέτω πως τα πράγματα θα ήταν απλά, μα όπως φαίνεται έχει. Και κάτι τελευταίο: οι εξεγερμένοι που έσπευδαν τον καιρό της επιτυχίας να συλλάβουν τους Βρετανούς που προσπαθούσανε να επικοινωνήσουνε μαζί τους (μεγάλο φιάσκο κι έχω χάσει και το λινκ του BBC) προκειμένου να μην στιγματιστούν ως καθοδηγούμενοι από το εξωτερικό, είναι οι ίδιοι που τον καιρό της υποχώρησης θυμίσανε στην διεθνή κοινότητα τις ανθρωπιστικές της υποχρεώσεις. Προφανώς ο πνιγμένος από τα μαλλιά πιάνεται, μα έχω τρομερές αμφιβολίες για το κατά πόσον την επαύριο της επέμβασης (και προϋποθέτοντας πως θα λήξει αίσια) θα βρουν την απαραίτητη νομιμοποίηση.

Απολογίες για το μακροσκελές της ανάρτησης. Θα σας άφηνα με το τραγουδάκι του τίτλου μιας και δεν σας έλυσα και καμία απορία, μα έπειτα το ξανασκέφτηκα και μου φάνηκε κάπως άκαιρο. Καλημέρα.

Φταίει η ζωή που μας στήνει παγίδες

Ακολουθεί σύντομο μονόπρακτο βγαλμένο από την ζωή. Ο διάλογος θα παρατεθεί στη γλώσσα στην οποία και διεξήχθη. Ας ονομάσουμε τους ήρωές μας Α και L, όπου Α ο άγνωστος συνομιλητής και L ο -όχι και τόσο άγνωστος- τραγικός ήρωας (ποτέ δεν έβλαψε λίγη αυτολύπηση) του έργου.

Σκηνικό: εμετικώς άκαπνη pub, μια παρέα συζητάει. Ο φωτισμός πέφτει επάνω σε δύο από τους συνδαιτημόνες οι οποίοι μόλις έχουν συστηθεί και ανταλλάσσουν τις τυπικές πληροφορίες.

Α: So, L, what are you doing with your life ?
L: I am working on my PhD in politics (με προσποιητό ενθουσιασμό)
Α: How is your drinking problem?

Τα φώτα σβήνουν και η επόμενη σκηνή βρίσκει τον L. να κοιτάζει σκεφτικός μια γωνία του δωματίου του, που περιμένει την ημέρα που η περιβαλλοντική συνείδησή του θα του θυμίσει πως υπάρχει και ανακύκλωση:

(Εξυπακούεται πως οποιαδήποτε σχέση με πρόσωπα και καταστάσεις είναι παντελώς συμπτωματική)

ΥΓ. Επειδή είμαστε ιδιαίτερα εχθρικοί προς το plagiarism και τα παράγωγά του, η έμπνευση της συγγραφής μονόπρακτου ανήκει σε ομοιοπαθούντες

Φοβάμαι φοβισμένο να σε δω

Από όποια πλευρά κι αν προσπαθήσω να πλησιάσω αυτό το κουβάρι που είναι ο φόβος, είμαι καταδικασμένος να καταλήξω σε αδιέξοδο. Θα προσπαθήσω να τον στριμώξω π.χ. σε έναν άξονα παράλογου-λογικού ερεθίσματος ή μήπως είναι καλύτερη μια άλλη τυπολογία; Και τι αφήνει απ' έξω η κάθε τυπολογία και τι παραπάνω μπορώ να πω από τους ειδικούς που ασχολήθηκαν ήδη μαζί του; Θα πλησιάσω το θεματάκι μου λοιπόν με brainstorming μερικών από τα επίθετα που μπορούμε να του κολλήσουμε, κι όποιος αντέξει...

Αρχέγονος: Εφόσον γνωρίζω πολύ καλά τους απειροελάχιστους κινδύνους ενός μεσογειακού η βρετανικού δάσους, γιατί περπατώ βιαστικά προκειμένου να μην με πιάσει το σκοτάδι εκεί μέσα; Φοβάμαι άραγε το σκοτάδι ή το δάσος ή και τα δύο; Είναι ο κατεξοχήν παράλογος φόβος, πιθανώς ριζωμένος σε μια εποχή που μια βραδινή βολτίτσα στο δάσος δεν ήτανε και η πιο ακίνδυνη επιλογή του τροφοσυλλέκτη. Ταυτόχρονα, είναι κι αυτός που ξορκίζεται ευκολότερα απ' όλους, με την αυτοπεποίθηση του ανθρώπου που ξυρίζεται στο φως της ημέρας, όπως θα έλεγε κι ο αγαπημένος Καμί αν θυμάμαι καλά.

Παραλυτικός: Αυτόν φαντάζομαι τον έχουμε όλοι νιώσει συχνά-πυκνά. Είναι εκείνος ο αυθόρμητος φόβος που θα σε πλημμυρίσει στιγμιαία και θα σε παγώσει για κάποια δεύτερα ή λεπτά που θα φανούνε αιώνες. Είναι η στιγμή που το μονοπάτι σου θα περάσει πολύ κοντά στον γκρεμό και θα παγώσεις κοιτάζοντας τον χαμό εάν και ξέρεις πως μένοντας στο μονοπάτι δεν απειλείσαι. Είναι η στιγμή που ακούς ένα ρουθούνισμα στο προσκεφάλι σου στο αντίσκηνο στη Βάλια Κάλντα, και η ραχοκοκαλιά σου έχει ευθυγραμμιστεί απόλυτα και απομακρυνθεί μερικά χιλιοστά από το έδαφος. Το πρωί θα δεις τις πατημασιές της αλεπούς και θα γελάσεις ντροπιασμένα. Είναι επίσης η στιγμή που την βλέπεις να έρχεται, πιο όμορφη απ' ό,τι θυμόσουν πως είναι, τα γόνατά σου λύνονται, η γλώσσα παθαίνει ακριβώς το αντίστροφο και θες να το βάλεις στα πόδια. Πολύ αργά, σε είδε.

Υπαρξιακός: Αυτός που τον αποκοιμίζουμε μετά από κάποια ηλικία, επειδή απλώς κουραστήκαμε να στριφογυρίζουμε το μυαλό μας γύρω από τα άλυτα ζητήματα της ύπαρξης. Τον κοιμίζουμε σχετικά εύκολα με την καθημερινότητα: δεν θα αφήσω τον φόβο του θανάτου να μου χαρίσει μια βραδιά αϋπνίας ακόμη, το ταλαιπώρησα αρκετά στα είκοσί μου και αύριο έχω να πάω στη δουλειά μου. Ναι, κάποτε θα πεθάνω, ίσως και μόνος, αλλά αυτό δεν θα είναι σήμερα. Φυσικά δεν αρκεί η καθημερινότητα, γιατί έτσι απλώς κοιμίζεις το θεριό κι αυτό μπορεί να ξυπνήσει και να σε τσακώσει σε ανύποπτο χρόνο: να κοιτάξεις πίσω σου και μπροστά σου και να μην έχεις που να κρυφτείς. Κατά κάποιον τρόπο, οι υπαρξιακοί φόβοι αποτελούνε και την κινητήρια δύναμη πίσω απ' ό,τι κάνουμε μιας και σε τελική ανάλυση το πως τους αντιμετωπίζουμε καθορίζει και το πως θα παίξουμε στο 'μεγάλο θέατρο του κόσμου' (Καλντερόν νομίζω ήτανε αυτός, μην μου πάρετε το κεφάλι αν κάνω λάθος).

Εξορθολογισμένος: Τελευταίον άφησα τον φόβο που δεν είναι ριζωμένος ούτε στον αταβισμό, ούτε στα όρια της πεπερασμένης μας ύπαρξης, ούτε στην αντίδραση του οργανισμού σε ένα ερέθισμα. Άφησα για το τέλος αυτόν που είναι αποτέλεσμα μιας σχεδόν λογικής διαδικασίας. Χωρίς να είναι απόλυτα διαχωρίσιμος από τους άλλους, ετούτος ο φόβος είναι που κυριαρχεί στις ζωές μας με wingman την αβεβαιότητα για το μέλλον. Είναι ο φόβος που ο Κόρνφορντ είχε βαφτίσει χαριτωμένα ως το απόλυτο πολιτικό κίνητρο. Και ο φόβος αυτός, βασισμένος στην αβεβαιότητα ενός υπολογισμού χωρίς να έχεις όλες τις μεταβλητές στη διάθεσή σου, δεν χαρακτηρίζει μόνο τους 'κάτω' μα και τους 'επάνω', γιατί οι τελευταίοι έχουνε και περισσότερα να χάσουνε. Αιώνες πριν ο Μαρξ απειλήσει την άρχουσα τάξη με την επανάσταση αυτών που έχουν να χάσουν μόνο τις αλυσίδες τους, ο μεσαιωνικός ποιητής προειδοποιούσε πως "rex sedet in vertice, caveat ruinam" ( από τα Carmina Burana ασφαλώς). Καλό βράδυ! Ο τίτλος, όπως και το ακόλουθο τραγουδάκι, φυσικά απο τους activemember.

------------------------------------------------------------------------------

Η ανάρτηση αυτή γράφτηκε στα πλαίσια της "Ημέρας ενάντια στο Φόβο", μιας συλλογικής προσπάθειας αρκετών ιστολογίων για την οποία μπορείτε να βρείτε περισσότερα στον ακόλουθο σύνδεσμο: http://grfear.blogspot.com/
------------------------------------------------------------------------------
Κάποιες από τις αναρτήσεις μαζί με όμορφες μουσικές επιλογές μπορείτε να ακούσετε και στην τελευταία εκπομπή του επίκουρου εδώ.