Τραγική ειρωνεία: μια οπτικοακουστική προσέγγιση

Ξεκινάμε σαν καλά παιδιά με τον ορισμό του λεξικού τον οποίον αντιγράφουμε από εδώ:

(έκφρ.) τραγική ~: α. (φιλολ., θέατρ.) τεχνική στην πλοκή του μύθου που παρουσιάζει τους ήρωες να αγνοούν την αλήθεια, τους θεατές όμως να τη γνωρίζουν και να αγωνιούν για την πλάνη των ηρώων. β. για τις περιπτώσεις στις οποίες, ενώ κάποιος αναμένει κτ. ευχάριστο και ενεργεί ανάλογα, του συμβαίνει ένα γεγονός τραγικό.

Ακολουθεί το οπτικοακουστικό υλικό, από την πάντα επίκαιρη καλτ ταινία του Τσιώλη "Ας περιμένουν οι γυναίκες" την οποίαν μπορείτε να δείτε σε συνέχειες στο youtube μια από τις βραδιές που θα περάσετε μέσα λόγω κρίσης. Θερμές ευχαριστίες στον Χρυσικό που μου θύμισε την ταινία (αν και άλλη σκηνή). Απολαύστε υπεύθυνα:

Ο κωνοφόρος Wellington

Μια παλιά συνήθεια των Γλασκωβέζων είναι να στολίζουνε κατά τις νυχτερινές -και υποθέτω -μεθυσμένες ώρες το κεφάλι του αγάλματος του Wellington με έναν πορτοκαλί κώνο. Η συνήθεια κρατάει από την δεκαετία του 1980 και ψάχνοντας να βρω μια λογική εξήγηση δεν βρήκα κάτι καλύτερο από το σχετικό κείμενο του BBC: "οι ντόπιοι θεωρούνε τον κώνο δείγμα της Γλασκοβέζικης αίσθησης του χιούμορ και μέρος της πόλης όσο οποιοδήποτε άλλο μνημείο". Στο τελευταίο έχουνε ένα δίκιο. Έφιππο Wellington έχουμε και στο Εδιμβούργο και φυσικά κανείς δεν του δίνει σημασία, πάνε χρόνια άλλωστε που ο σημαντικότερος ρόλος των αγαλμάτων είναι ως σημεία για να δίνεις ραντεβού. Κι όμως κάθε φορά που βλέπω το δικό μας άγαλμα ή ακούω το όνομα Wellington το μυαλό μου τρέχει κατευθείαν στο έφιππο άγαλμα της Γλασκώβης, με το πορτοκαλί του πουριτανικό καπέλο . Κατά κάποιον τρόπο λοιπόν οι Γλασκωβέζοι έχουνε καταφέρει να κάνουνε το άγαλμά τους ζωντανό με το -συζητήσιμο- χιούμορ τους κι ας λέει η αστυνομία από το 2005 ότι 'θα πάρει μέτρα για την αποτροπή του βανδαλισμού'. Δυστυχώς ή ευτυχώς 5 χρόνια μετά, το έθιμο δεν έχει ξεριζωθεί και τείνω προς το 'ευτυχώς'. Γιατί ακόμα κι αν κάθε φορά που περνάω μπροστά του μονολογώ "α ρε κακομοίρη, πάλι σε στολίσανε" πρέπει να παραδεχτώ πως αν δεν ήτανε ο κώνος ούτε που θα πρόσεχα το άγαλμα. Αφήστε που πλέον αυτά τα δύο τα έχω άρρηκτα σνδυάσει στο μυαλό μου. Εχτές λοιπόν, περνώντας από τον Wellington όπως κάθε φορά που πάω μια βόλτα από τη Γλασκώβη, κοντοστάθηκα μπροστά στο απρόσμενο θέαμα του ασκεπούς αγάλματος. Δεν είναι η πρώτη φορά που βλέπω τον κώνο κατεβασμένο, αλλά αυτή τη φορά είχε αράξει ένα περιστέρι επάνω στην κεφαλή του ανυπεράσπιστου δούκα και τον είχε ήδη παρασημοφορήσει. Βλέποντάς τον έτσι κατακουτσουλισμένο, νομίζω πως είναι η πρώτη φορά που αποφάνθηκα τόσο απόλυτα ότι είναι καλύτερα με τον κώνο του!

-----------------------------------------------------------

UPDATE: Προσθέτω την φώτο που έστειλε ο Βιολόγος με την δίχρωμη εκδοχή του κώνου!

Waiting for the barbarians

First, my apologies for posting in English. The Internet connection we have at home recently passed away. Incidentally, it happened when I was trying to reply to Zaphod's massive post after spending half an hour reading it. I will, however, display moral superiority and won't attribute the coincidence to a declaration of war on behalf of the natural scientists! Anyway, the last days haven't been exactly the best of my life and I needed urgently to occupy myself with a new post, not to mention the fact that from next week the workload at University is going to increase dramatically and there won't be probably enough time even if the connection is back. Hence the choice to compose in English instead of greeklish was one of lesser evil.

Most of you probably already know the ill-fated series of fortifications built by the Germans across the coasts of France to prevent an allied landing during the Second World War i.e. the Atlantic Wall. What you might not know -as I didn't before coming here- is that a similar effort was taking place across the Channel. Since the Germans never attempted to invade Britain with land forces the fortifications never became as popular as the German ones, yet their remains are still traceable across the land. So, today's post includes photos from the fortifications in Cramond island guarding the entrance of the Firth of Forth. The first one needs some further comments. It depicts the causeway that links the island to the mainland. The row of concrete pyramids was built to prevent submarines from passing when the tide was high. Actually, it is one of the first landmarks I remember from my first flight to Edinburgh. From above it looked like a partially submerged fence. Naturally then, our island is not a proper one, but a tidal island. The photos were taken when the tide was low and the island accessible by foot. Enjoy.

--------------------------
You didn't really expect any real weapons to be left in the bunkers, did you? Until next -and hopefully in greek- time, goodnight and good luck.

Μια σούπα ο κόσμος και ο νους τρύπιο κουτάλι

Είναι κάποιες στιγμές που φθονώ θανάσιμα τις θετικές επιστήμες με τους πίνακες, τις εξισώσεις και τους νόμους τους. Από μια άποψη είναι ξεκάθαρες και ταχτοποιημένες. Όχι βέβαια πως δεν περνάνε κι αυτές από ριζικές ανατροπές, μα έχουνε και μια πρόοδο να επιδείξουνε και στο κάτω κάτω είναι αρκετά ακριβείς και εφαρμόσιμες ώστε να στείλουνε τον άνθρωπο στο φεγγάρι κι εμένα πίσω στο Εδιμβούργο χωρίς να πέσει το αεροπλάνο μου -ή να εξηγήσουν επαρκώς γιατί έπεσε αν αυτό γινότανε. Στρέφομαι τώρα στον μικρόκοσμο στον οποίον επιστρέφω μετά από δυο εβδομάδες πλήρους αποστασιοποίησης και απολαυστικής αποχαύνωσης.

Το 'μικρόκοσμος' μάλλον ήτανε ακουσίως αυτοσαρκαστικό καθώς μια ματιά μόνο στη λίστα με τις επιστήμες του ανθρώπου είναι αρκετή για να προκαλέσει ίλιγγο. Όλοι εμείς είτε είμαστε ιστορικοί, είτε φιλόσοφοι, είτε ψυχολόγοι, είτε οικονομολόγοι, είτε κοινωνιολόγοι, είτε πολιτικοί επιστήμονες σαν και του λόγου μου πασχίζουμε να καταλάβουμε πως λειτουργεί το πιο παράδοξο είδος που πάτησε ποτέ στον πλανήτη και εξακολουθεί να αλωνίζει πάνω του. Δεν είναι πως δεν προσπαθούμε. Αιώνες τώρα σκεφτόμαστε και σπάμε το κεφάλι μας και γράφουμε και ξαναγράφουμε και το αποτέλεσμα είναι πάντα εξοργιστικό. Ως προς την κατανόηση του ανθρώπου και των κοινωνιών του ομολογουμένως υπάρχει μια πρόοδος. Το ζήτημα είναι πως την κατανόηση αυτή κανείς άνθρωπος δεν είναι πλέον στη θέση να την αφομοιώσει. Κι εξηγούμαι: το προπτυχιακό μου στη Μεγάλη του Γένους Σχολή (σ.σ. Πάντειος) είχε να κάνει με τις διεθνείς σχέσεις και περιελάμβανε 64 μαθηματάκια θεωρίας διεθνών σχέσεων, διπλωματικής ιστορίας, ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, φιλοσοφίας, πολιτικής, οικονομικών κτλ. Σε όποια κατεύθυνση και να κοιτάξεις υπάρχει υλικό που δεν σου φτάνουν δέκα ζωές να το αφομοιώσεις! Κάποτε έκανα την φιλότιμη προσπάθεια να ξεπεράσω λίγο τα όρια της αυλής μου και να ασχοληθώ με τον εθνικισμό που είναι παράρτημα της κοινωνιολογίας. Διαπίστωσα έντρομος πως κι εκεί υπήρχαν δύο μεγάλα στρατόπεδα με μικρότερα στο εσωτερικό τους και με απολήξεις που φτάνανε στην κοινωνική ανθρωπολογία, την ιστορία και την κοινωνιολογία. Περιττό να αναφέρω πως άλλους γείτονες όπως τις πολιτικές επιστήμες (που είμαστε και συγγενείς) και την φιλοσοφία τους επισκέπτομαι μόνο για τα τυπικά, με άλλους έχω μια καλημέρα (γεια σου πολιτική οικονομία!) και με κάποιους πιο τυχερούς επειδή τους συμπαθώ από παιδί (όπως η ιστορία) τα λέμε κάπως συχνότερα.

Σ' αυτόν τον κόσμο εκλεκτικών συγγενειών βρίσκομαι λοιπόν όταν ακούω ένα τραγουδάκι που είναι γραμμένο για κάτι εντελώς διαφορετικό (τον Καββαδία) κι όμως δύο στίχοι του μου λένε σε περίληψη όσα έμαθα 8 χρόνια στα πανεπιστήμια της Ελλάδας και της Σκωτίας. "Μια σούπα ο κόσμος και ο νους τρύπιο κουτάλι" λοιπόν κι εμείς εδώ, μέσα στους αιώνες αναδεύουμε την σούπα μήπως και βρούμε κάτι χρήσιμο και ο Σίσυφος μας βλέπει κουβαλώντας τον βράχο του και χαμογελάει με συγκατάβαση . Και με ένα τρύπιο κουτάλι βέβαια, έχεις κάποια ελπίδα να συγκρατήσεις μερικά κομμάτια της σούπας, μα όσο μικρές και να είναι οι τρύπες πάντα κάτι θα σου ξεφεύγει. Αυτά για την κατανόηση, υπάρχει όμως και το εφαρμοσμένο μέρος κι αυτό πονάει περισσότερο. Τι προσφέραμε ως ανθρωπιστικές σπουδές στο αντικείμενο της μελέτης μας; Ίσως τίποτα παραπάνω από αυξημένα επίπεδα αυτογνωσίας. Τώρα πια μπορούμε να εντοπίζουμε τα αίτια ενός πολέμου στα στρατηγικά/οικονομικά συμφέροντα ή στον εθνικισμό ή στο πείσμα ενός ηγέτη ή σε μια παρεξήγηση ή στην ανθρώπινη φύση, μα δεν μπορούμε να τον σταματήσουμε. Κι όταν κάποιος από μας, πιο ξεχωριστός και πιο αισιόδοξος έχει κάποια ιδέα για να αλλάξει ο κόσμος -πράγμα που δεν συμβαίνει ιδιαίτερα συχνά- γεννιέται μια ιδεολογία. Άνθρωποι παλεύουν και ενίοτε πεθαίνουν κατά χιλιάδες επειδή κάποιος πριν απ' αυτούς στην προσπάθειά του να κατανοήσει τον κόσμο ονειρεύτηκε να τον αλλάξει. Ίσως γι αυτό τις αγαπώ τελικά τις ανθρωπιστικές σπουδές, γιατί είναι πολύ ανθρώπινες. Μόνο που κάποια βράδια όπως και τούτο νιώθω σαν "λαθρεπιβάτης σ' ένα πλοίο παροπλισμένο".

Εάν έφτασες την ανάρτηση ως το τέλος σ' ευχαριστώ για την υπομονή σου. Δεν ήσουν άλλωστε υποχρεωμένος να διαβάσεις για την κρίση ταυτότητας ενός κοινωνικού επιστήμονα. Σαν ελάχιστη αποζημίωση, ορίστε το τραγουδάκι που αποτέλεσε την αφορμή της ανάρτησης.

Ανοιξιάτικο

Ανοιξιάτικο λένε ένα χωριό στην Αιτωλοακαρνανία και πάντα μου προκαλούσε ρίγη συγκίνησης η σκέψη ότι υπήρχαν τέτοιοι αγρότες-ποιητές ώστε να δώσουνε τόσο όμορφο όνομα στον οικισμό τους. Τελικά έφτασε στα αυτιά μου και η ερμηνεία πως λέγεται έτσι επειδή στο σημείο εκείνο τα βουνά 'ανοίγουν' κάπως κι έτσι έχει να κάνει με την γεωμορφολογία κι όχι με την εποχή του χρόνου. Κοινώς, πάλι η όμορφη εξήγηση που είχα πλάσει με τη φαντασία μου δεν είχε μάλλον καμία σχέση με την πραγματικότητα Όμως δεν είναι ένα χωριό της Αιτωλοακαρνανίας το θέμα μου. Μπήκε η άνοιξη! κάναμε και crash test - ημερήσια εκδρομή την Κυριακή και δεν γίναμε παπιά από τη βροχή. Σήμερα χάλασε για πρώτη φορά ο καιρός εδώ και εβδομάδες αλλά πλέον δεν με νοιάζει γιατί αύριο φεύγω για διακοπές. Κι επειδή όταν βρίσκομαι στην Ελλάδα δεν έχω και πολύ καλές σχέσεις με το διαδίκτυο, σας εύχομαι ολόψυχα καλές γιορτές και καλή αντάμωση σε δυο εβδομάδες! Σας αφήνω λοιπόν με την φωτογραφία ενός ανοιξιάτικου κρόκου απ' αυτούς που αφθονούνε αυτές τις μέρες στα πάρκα μας και με την παράκληση ενόψει εθνικής επετείου να ρίξετε μια ματιά στο τι έχουνε να πούνε τα παιδία εδώ. Να 'στε καλά!

Το Civilization και το δίλημμα ασφαλείας

Έχω τρομερή αδυναμία στα παιχνίδια στρατηγικής αν και είμαι τρισάθλιος παίχτης, είτε παίζω με φίλους είτε μόνος μου. Όταν είχα πρωτοπάρει strategy στα χέρια μου ήμουνα κάπου στο γυμνάσιο. Είχα αγοράσει λοιπόν το Age of Empires, με εκπληκτικά για την εποχή γραφικά και ξεκινούσα να το ανακαλύπτω. Ομολογώ πως είχα υπερεκτιμήσει τότε την τεχνητή νοημοσύνη κι έτσι τον πρώτο γύρο τον πέρασα στέλνοντας μηνύματα φιλίας στους 'παίκτες' που ελέγχονταν από τον υπολογιστή. Η απάντησή μου ήρθε κάποια λεπτά αργότερα όταν μια ίλη ιππικού εισέβαλε στον οικισμό μου και κατέσφαξε τους πάντες. Ακόμα κι όταν είχα εμπεδώσει πως το ΑοΕ ήτανε ένα παιχνίδι φτιαγμένο για αιματοχυσία, με στοίχειωνε μια βλακώδης αίσθηση ανθρωπισμού στο σημείο να περιτειχίζω τους αμάχους των ηττημένων αντιπάλων μου προκειμένου να μην τους τεμαχίσουνε οι φίλιες ορδές. Παίζοντας με φίλους την δεύτερη συνέχεια του παιχνιδιού που είχε βγει κάποια χρόνια αργότερα τα αποτελέσματα δεν ήτανε καλύτερα. Κι αυτό γιατί με είχανε καταλάβει περιβαλλοντικές και αρχιτεκτονικές ανησυχίες. Είτε λοιπόν θα έχτιζα πολλαπλές οχυρώσεις οι οποίες καταρρέανε στην πολιορκία πολύ γρηγορότερα από τον χρόνο που είχα σκορπίσει κατασκευάζοντάς τες, είτε θα περιτείχιζα τμήματα δάσους για αισθητικούς λόγους εισπράττοντας την οργή του συμπαίκτη που χρειαζότανε τα ξύλα για να φτιάξει στόλο. Άρα με τα παιχνίδια που είχανε καλά γραφικά δεν έκαμα προκοπή κι έτσι στράφηκα στο civilization II.
Το εν λόγω παιχνίδι είχε άθλια γραφικά αλλά χιλιάδες προτερήματα που το έκαναν εθιστικότατο. Αφενός μεν χειριζόσουνα ολόκληρο κράτος και έχτιζες πόλεις (με τα πιο απίθανα ονόματα). Αφετέρου υπήρχε μια φόρμα τυποποιημένων επαφών κι έτσι ένα μίνιμουμ συνεννόησης με τους παίκτες που ήλεγχε η τεχνητή νοημοσύνη ήτανε εφικτό. Κι εκεί όμως με περίμενε μια οδυνηρή έκπληξη, βγαλμένη ωστόσο από την πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων. Όσο εγώ εξάπλωνα την Γερμανία (η χώρα που έπαιζα συνήθως) σε πρωτοφανείς δόξες, οι σύμμαχοι που με κόπο, παρακάλια και λάδωμα είχα εξασφαλίσει γινότανε ολοένα και πιο εριστικοί, ολοένα και πιο απαιτητικοί και για να μην τα πολυλογώ γινότανε ανυπόφοροι και στο τέλος ακυρώνανε και την συμμαχία μας! Μου πήρε καιρό να καταλάβω πως οι δημιουργοί του παιχνιδιού ήτανε χρόνια μπροστά έχοντας ενσωματώσει στη δημιουργία τους τον πιο κλασικό κανόνα λειτουργίας του διεθνούς συστήματος: Το δίλημμα ασφαλείας. Με πολλή συντομία αυτό που μας λέει το δίλημμα είναι πως όσο το κράτος Α παράγει ασφάλεια για τον εαυτό του, τόσο πιθανότερο είναι να προκαλέσει ανασφάλεια στο κράτος Β, ασχέτως των προθέσεων του κράτους Α. Ακόμη λοιπόν κι αν εγώ έπαιζα εντελώς χίπικα και δεν θα πείραζα τους συμμάχους μου, ο τρισμέγιστος δημιουργός του παιχνιδιού είχε κάνει την ένεση πραγματικότητας στο σύστημα και ταυτόχρονα με προσγείωσε πρόωρα στον σκληρό κόσμο του ρεαλισμού. Το παράδειγμα του Πρώτου Παγκοσμίου που δίνει η wikipedia στο ανωτέρω λινκ είναι από τα πιο κλασικά: κανείς δεν ήθελε πόλεμο κι όμως δυο-τρεις πυροβολισμοί στο Σεράγεβο φτάνανε για να γίνει της κολάσεως. Και πώς να μην γίνει όταν όλοι φοβότανε όλους και προτίμησαν να πολεμήσουν τότε αντί να πολεμήσουνε σε καμιά 10ρια χρόνια με χειρότερο συσχετισμό;

Fleur-de-lis

Στη γλώσσα μας το λέμε και "Γαλλικό Κρίνο" και είναι ένα αρκετά διαδεδομένο εραλδικό σύμβολο. Συνδεδεμένο για χρόνια με την γαλλική μοναρχία και τους Βουρβώνους έμεινε άστεγο τη στιγμή που το κεφάλι του Λουδοβίκου XVI αποσπάστηκε κάπως αφύσικα από το υπόλοιπο σώμα του. Εξαφανισμένο από την μετεπαναστατική Γαλλία, επιβιώνει στη σημαία του Κεμπέκ (γαλλική αποικία μέχρι που κατελήφθη από τους Άγγλους το χίλια εφτακόσια κάτι) όπως και στο πιο απίθανο μέρος: σε παλιές (ως το 1801) εκδοχές του οικόσημου της Αγγλικής μοναρχίας, από όπου και η λεπτομέρεια στην ακόλουθη φωτογραφία. Στα οικόσημα της Σκωτίας υπήρχε ανέκαθεν, πράγμα που επιβεβαιώνει τις υποψίες μου ότι οι Σκώτοι μέχρι να ενσωματωθούνε στο Ηνωμένο Βασίλειο παίζανε τον ρόλο του τοπικού προτεκτοράτου της Γαλλίας και μπαίνανε στο μάτι των Άγγλων. Εν πάσει περιπτώσει, μέχρι οι Γάλλοι να αποφασίσανε ότι θέλανε να ξεφορτωθούνε την μοναρχία τους, η εθνική τους σημαία ήτανε λευκή με μερικές δεκάδες χρυσά Fleurs-de-lis, πράγμα που την καθιστούσε ιδιαίτερα ιδανική σε περίπτωση μάχης. Γιατί μπορούσανε να έχουνε στην μια όψη της σημαίας κεντημένα τα κρινάκια και την άλλη να την αφήνουνε λευκή, οπότε αν θέλανε να παραδοθούνε να μην χρειαζότανε να φτιάξουνε λευκή σημαία. Φυσικά αυτό το σενάριο είναι αποκύημα της φαντασίας μου: ούτως ή άλλως οι στολές τους ήτανε λευκές επί μοναρχίας οπότε κάλλιστα μπορούσανε να ανεμίσουνε ένα χιτώνιο στην απελπισία τους χωρίς να χρειαστεί να έχουνε σημαία δύο όψεων (άσε που ο αέρας μπορεί να την πήγαινε όπου ήθελε και να προκαλούσε σύγχυση)! Ξέφυγα όμως, οπότε παραθέτω την φωτογραφία:

Ο Γαλλικός κρίνος είναι αυτό το χρυσό σχηματάκι στο μπλε φόντο του πάνω δεξιά τεταρτημορίου Επίσης βρίσκεται στην κορδέλα που στεφανώνει το κακοζωγραφισμένο rampant lion στα άνω αριστερά και κάτω δεξιά τεταρτημόρια Και πάμε λίγο και στη βοτανολογική διάσταση του προβλήματος. Τόσο εμείς όσο και οι ίδιοι οι Γάλλοι αποκαλούμε το σχήμα "κρίνο" (lilium) το οποίο λιλιουμ όμως θέλει πολλή φαντασία για να θυμίσει την εραλδική απεικόνιση. Η αλήθεια είναι ότι μοιάζει περισσότερο με ίριδα σαν κι αυτήν της ακόλουθης φωτογραφίας, που φωτογράφισα πέρυσι στους βοτανικούς. Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής νομίζω πως είναι ίριδα, μην με λιθοβολήσετε αν κάνω λάθος! Επίσης είναι λίγο χοντρουλή αλλά αυτήν βρήκα, αυτήν θα σας δείξω: