Τι σημαίνει;

Ο Δ. πρόσφατα γύρισε καταχαρούμενος από τις διακοπές του σε κάποια γωνία κάποιου άλλου ημισφαιρίου. Φυσικά ο Δ. έχοντας ξεμπερδέψει εδώ και καιρό με το διδακτορικό του, δικαιούται να πάει όσες διακοπές θέλει, εν αντιθέσει με τους υπόλοιπούς μας που, υποχρεωμένοι να μείνουμε στην εξωτική Σκωτία για το μεγαλύτερο μέρος του καλοκαιριού, έχουμε κατεβάσει κάτι μούτρα να. Έχοντας λοιπόν γυρίσει καταχαρούμενος ο Δ. αποφάσισε να επισκεφθεί τον κοινό φίλο Λ. σε μια γειτονική πόλη και με κάλεσε. Αρνήθηκα ευγενικά (για τα ελληνικά δεδομένα, ίσως αγενώς για τα βρετανικά, μάλλον δεν θα μάθω ποτέ) αλλά εφόσον ο Λ. μου είναι εξαιρετικά συμπαθής φρόντισα να ρωτήσω τι κάνει. Τα νέα ήτανε αναπάντεχα καλά. Ο Λ. για πρώτη φορά όσο καιρό τον θυμάμαι, ήτανε ικανοποιημένος με την έρευνά του και έδειχνε έτοιμος για την ώρα της κρίσεως (λέγε με και υπεράσπιση διδακτορικού). Όλα τα ζητήματα είχανε λυθεί όπως όλα δείχνανε, εκτός από μια τελευταία ερώτηση. Ο Δ. έκανε μια από τις αγαπημένες του διερευνητικές ερωτήσεις πριν μου την προλάβει. Απάντησα εντελώς γενικόλογα πως σίγουρα θα ήτανε κάτι από αυτά που θα χρειαστούνε μια-δυο βδομάδες δουλειάς και μερικά άρθρα για να ταχτοποιηθούνε, λεπτομέρειες δηλαδή. Η ερώτηση ήτανε: "τι σημαίνει να σκέφτεσαι;".

Βρε τι μου θυμίζει

Χαζολογώντας σήμερα έπεσα πάνω σε μια συζήτηση για αυτήν την περίπτωση. Δεν είναι ο σκοπός της παρούσας να συζητήσω το αν έκανε πατάτα το left.gr (σύντομη απάντηση, ναι έκανε και μπορούσε να ανακινήσει το ίδιο θέμα χωρίς υπερβολές και πιο τεκμηριωμένα). Το όνομα όμως του εν λόγω συμβούλου χτύπησε καμπανάκι. Σκάλισα λιγάκι λοιπόν δεξιά κι αριστερά και βρήκα το παρακάτω:

Υπάρχει κάτι το χαριτωμένο σε αυτή τη σύντομη ανάλυση του κ. Κωτούλα. Είναι κάτι κοινό μεταξύ όλων των εθνικιστικών αναλύσεων: ο εθνικισμός του άλλου εντοπίζεται και αποδομείται με σχετική ευκολία χωρίς φυσικά να εφαρμόζουμε το ίδο εργαλείο στον δικό μας εθνικισμό. Όσοι παρακολουθούν καιρό το ιστολόγιο θα θυμούνται κάτι παλιές αναρτήσεις περί ρεαλισμού και εθνικισμού. Δεν θα επαναλάβω τα ίδια σημεία αναλυτικά λόγω έλλειψης χρόνου μα θα παραπέμψω συνοπτικά σε παλιότερα σχόλια για το θέμα:
α) γιατί δε μπορείς να αποκαλείς τον τσαμπουκά σου 'ρεαλισμό' ακόμα κι αν τυχαίνει να είσαι δυνατότερος από τον άλλον έχω ασχοληθεί εδώ.
β) για το μακεδονικό και για το πόσο τα "εθνικά σου δίκαια" (πάντα οριζόμενα με όρους εθνικισμού)απασχολούν (ή πρέπει να απασχολούν) τον υπόλοιπο πλανήτη έχω μιλήσει εδώ.

Επειδή το πρώτο ποστ γράφτηκε πριν από 4 χρόνια περίπου θα ήθελα εδώ να συμπληρώσω μερικά πράγματα: ένα βασικό χαρακτηριστικό του ρεαλισμού είναι η σύνεση στην εξωτερική πολιτική. Γι αυτόν ακριβώς τον λόγο οι ρεαλιστές επιμένουν πως το να επιδιώκεις να ικανοποιήσεις τα εθνικά σου συμφέροντα είναι εντελώς διαφορετικό από το να ακολουθείς εθνικιστική πολιτική. Τα πρώτα μπορείς να τα υπολογίσεις και να προσπαθήσεις να τα καλύψεις έχοντας πλήρη συνείδηση πως συχνά βρίσκονται σε αντίθεση με τα εθνικά συμφέροντα των γύρω σου. Σε αυτήν την περίπτωση τα ιεραρχείς και προχωράς σε συμβιβασμούς όπου χρειαστεί. Γνωρίζεις λοιπόν που πρέπει να σταματήσεις. Μπορείς λοιπόν να καταλάβεις ότι ο απέναντί σου δεν πρόκειται ποτέ να εγκαταλείψει την εθνική του ταυτότητα για χάρη της δικής σου αντίληψης περι κυριότητας της ιστορίας διότι αυτό θα τον αναιρούσε ως ανεξάρτητο κράτος με δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό. Σε αυτήν την περίπτωση αυτό που για σένα είναι ζήτημα κύρους και 'ορθής ανάγνωσης της ιστορίας' για τον άλλον είναι ζήτημα επιβίωσης και δεν μπορείς ρεαλιστικά να περιμένεις πως θα υποχωρήσει. Εάν φυσικά αγνοήσεις αυτό το δίδαγμα του ρεαλισμού και καπηλευτείς τη θεωρία προκειμένου να κουνάς το δάχτυλο σε κάποια πιο αδύναμη γειτονική χώρα ώστε να υποχωρήσει στη θέλησή σου, τουλάχιστον προσπάθησε να μην αρχίσεις τις κλάψες περί διεθνούς δικαίου όταν κάποια άλλη υποθετική γειτονική χώρα εκμεταλευτεί τα δικά σου χάλια και επικαλεστεί την δική σου αδυναμία προκειμένου να υποχωρήσεις στη θέλησή της.

Θα έκλεινα σχολιάζοντας πως η πρόσληψη του κ Κωτούλα ως συμβούλου για ζητήματα ιθαγένειας είναι λιγότερο επιζήμια από την πρόσληψή του ας πούμε σε κάποιο τμήμα υπεύθυνο για την χάραξη εξωτερικής πολιτικής. Αλλά αυτό θα αντικατόπτριζε απλώς τα στενά συμφέροντά μου ως σπουδαστή των διεθνών σχέσεων που δεν θέλει να διασύρεται το αντικείμενο μελέτης του και θα αγνοούσε την πραγματική ζημιά που μπορεί να υποστεί η ελληνική πολιτική ιθαγένειας. Well, you can't win them all I suppose.

Αποτυχημένη αποναζικοποίηση: αποκλειστικά ελληνική περίπτωση;

Αφορμή για τη σημερινή ανάρτηση είναι η εκτίμηση στο σχετικό ποστ του Zaphod πως "Σε όλες τις χώρες της Ευρώπης μετά τον ΒΠΠ διώχθηκαν και τιμωρήθηκαν (με παραλλαγές: από απλή διαπόμπευση έως μαζικές εκτελέσεις) οι συνεργάτες των Ναζί... Μονο εδώ (με εξαίρεση ορισμένες κραυγαλέες περιπτώσεις και ότι πρόλαβε να κάνει ο ΕΛΑΣ στα τελειώματα) επιβραβεύτηκαν και έγιναν κράτος". Ενώ δεν διαφωνώ πως στην Ελλάδα οι συνεργάτες των Ναζί στην συντριπτική τους πλειοψηφία αναβαπτίστηκαν σε "πατριώτες" εν όψει του εμφυλίου, έχω τις ενστάσεις μου κατά πόσον στην υπόλοιπη Ευρώπη εκδιώχθηκαν στον βαθμό που αφήνει να εννοηθεί ο Ζ. Σκέφτηκα λοιπόν να ρίξω μια ματιά στην par excellence περίπτωση αποναζικοποίησης και πόσο πετυχημένη υπήρξε, δηλαδή αυτήν της ίδιας της Γερμανίας.

Ένα λογικό σημείο να αρχίσει κανείς όταν ψαχουλεύει για πληροφορίες είναι η wikipedia, μα μια ματιά στην καταχώριση της για την αποναζικοποίηση φτάνει για να δικαιολογήσει αυτό που έχουμε κουραστεί να επαναλαμβάνουμε στους φοιτητές μας, πως δηλαδή η wikipedia δεν αποτελεί έγκυρη ακαδημαϊκή πηγή. Κι αυτό διότι πέρα από τα βασικά στοιχεία που δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαμάχης όπως οι διατάξεις της σχετικής νομοθεσίας κτλ, το σημείο της ερμηνείας και της αξιολόγησης της διαδικασίας μοιάζει αρκετά ύποπτο, γεγονός που παρατηρεί και ένας σχολιαστής που αμφισβητεί την αντικειμενικότητα του άρθρου στη σελίδα σχολίων. Δίνει λοιπόν την εντύπωση το άρθρο πως η διαδικασία της αποναζικοποίησης ήτανε μια τιμωρητική διαδικασία, σε πολλές περιπτώσεις  άδικη, που αποσκοπούσε συν τοις άλλοις στη δημιουργία συλλογικής ενοχής. Αναφέρει μάλιστα σε κάποιο σημείο αμερικανική βιβλιογραφία της εποχής που χαρακτήριζε την όλη διαδικασία ως "κυνήγι μαγισσών".

Αυτό που αγνοεί ο συντάκτης του άρθρου της wikipedia, και κακώς διότι ήταν υποχρεωμένος να κάνει ολοκληρωμένη έρευνα, είναι πως στα τέλη της δεκαετίας του 1940 στην αμερικανική βιβλιογραφία υπήρχαν δύο διαφορετικές κριτικές της διαδικασίας αποναζικοποίησης (αναφερόμαστε πάντα στην αμερικανική ζώνη κατοχής) . Η μια, αυτή που αναφέρεται στο άρθρο, είναι πως η διαδικασία ήταν ιδιαίτερα σκληρή και ανέκοπτε την ανάκαμψη της Γερμανίας. Η άλλη, που ο συντάκτης αγνοεί κι εγώ μόνο κατά τύχη πέτυχα διαβάζοντας για το διδακτορικό, ισχυρίζεται πως "η αποναζικοποίηση, που ξεκίνησε με έναν κρότο, πέθανε με έναν λυγμό (σσ. εδώ γίνεται αναφορά στο ποίημα "Hollow Men" του Έλιοτ), έχοντας ανοίξει τον δρόμο για ανανεωμένο έλεγχο της γερμανικής πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής ζωής από δυνάμεις που μόνο εν μέρει και προσωρινά αποστερήθηκαν της επιρροής που έχαιραν  υπό το ναζιστικό καθεστώς". (569). Σημειώνω πως όλες οι παραπομπές και τα μεταφρασμένα αποσπάσματα προέρχονται από το άρθρο του John Herz "The fiasco of denazification in Germany", που δημοσιεύτηκε το 1948.

Η προσπάθεια αποναζικοποίησης στο αρχικό στάδιο βρισκόταν υπό την άμεση εποπτεία της Στρατιωτικής Κυβέρνησης (στο εξής ΣΚ) των ΗΠΑ στη Γερμανία. Πέρα από τη σύλληψη όσων θεωρήθηκαν οι πλέον επικίνδυνοι από τους Ναζί, συνοδεύτηκε από απομάκρυνση από τις θέσεις τους υπόλοιπων κατηγοριών με βασικό κριτήριο τις θέσεις που κατείχαν πριν την ήττα της Γερμανίας. Καθώς όμως η μηχανιστική αυτή προσέγγιση όντως δημιούργησε αδικίες, όπως την απομάκρυνση ανθρώπων που δεν είχαν ιδιαίτερη σχέση με τους Ναζί, γρήγορα εγκαταλείφθηκε. Ακολούθησαν διάφορα στάδια, από το 1946 εώς το 1948 οπότε και η διαδικασία ολοκληρώθηκε, των οποίων το βασικό χαρακτηριστικό ήτανε η ολοένα και ελαστικότερη αντιμετώπιση των υπόπτων. Ενδεικτικά μερικά παραδείγματα:
Στη δεύτερη φάση της διαδικασίας, η ΣΚ στην ουσία πέρασε την αρμοδιότητα της εκδίκασης των υποθέσεων των υπόπτων για συμμετοχή στο σύστημα των Ναζί, σε τοπικές επιτροπές και υπουργεία αποναζικοποίησης. Την κατάσταση που συχνά επικρατούσε σε αυτές τις επιτροπές την περιγράφει ο Herz ως ακολούθως:
"...οι δίκες συχνά χαρακτηρίζονταν από εκφοβισμό ή ακόμη και τρομοκρατία εκ μέρους των Ναζί και των συμπαθούντων. Τα μέλη των επιτροπών και οι κατήγοροι πιέζονταν είτε να αρνηθούν τη θέση είτε να δείξουν επιείκεια.  Μάρτυρες κατηγορίας είτε δε μπορούσαν να εντοπιστούν είτε αποκλείονταν ενώ υπήρχε υπερπληθώρα μαρτύρων υπεράσπισης... Οι κατήγοροι είχαν την προδιάθεση να στηρίζουν το κατηγορητήριο σε ό,τι ο κατηγορούμενος έγραφε στο ερωτηματολόγιό του και οι επιτροπές είχαν την προδιάθεση να αποδέχονται οποιεσδήποτε ελαφρυντικές συνθήκες επικαλούνταν οι κατηγορούμενοι και να υποβιβάζουν την πλειοψηφία των κατηγορουμένων για σοβαρότερα αδικήματα στην κατηγορία του "Follower", για την οποία προβλεπότανε η καταβολή προστίμου και όχι άλλες κυρώσεις" (σσ. η κατηγορία του "Follower" αποτελούσε την ελάχιστη δυνατή τιμωρία εάν εξαιρέσει κανείς την απαλλαγή. Σοβαρότερες κατηγορίες  όπως αυτή του "Major Offender", μεταφράζονταν σε καταναγκαστικά έργα, αποκλεισμό από εργασία στο δημόσιο κτλ). Το αποτέλεσμα ήτανε πως ως τον Νοέμβριο του 1946,  λιγότερο από το 20% αυτών που η ΣΚ στο πρώτο στάδιο είχε κατατάξει ως "μη απασχολήσιμους" να παραμείνουνε σε κατηγορίες με περιορισμούς στην απασχόληση ενώ οι υπόλοιποι είτε επανακατηγοριοποιήθηκαν ως "Followers" είτε απαλλάχθηκαν. Το αποτέλεσμα κρίθηκε από την ΣΚ τόσο αποκαρδιωτικό, που απείλησε να αναλάβει ξανά την αρμοδιότητα της αποναζικοποίησης, απειλή που δεν συγκίνησε ιδιαίτερα τους Γερμανούς οι οποίοι γνώριζαν πως με τις μειώσεις προσωπικού της, η ΣΚ δεν είχε τη δυνατότητα να την υλοποιήσει.
Στο επόμενο στάδιο, αμνηστεύτηκαν διάφορες κατηγορίες κατηγορουμένων, όπως οι γεννηθέντες μετά το 1919, οι ανάπηροι, οι έχοντες χαμηλά εισοδήματα και μικρή περιουσία. Το κριτήριο για την χορήγηση αμνηστίας στις δύο τελευταίες κατηγορίες ήτανε εάν κατά την κρίση του δημόσιου κατηγόρου "δεν συνέτρεχαν αρκετοί λόγοι ώστε να θεωρηθεί ο εξεταζόμενος ως ανήκων στην κατηγορία του Major Offender ή του Offender". Οι περιπτώσεις ωστόσο ήτανε τόσες πολλές που στην πράξη ο δημόσιος κατήγορος έκρινε πως "δεν συνέτρεχαν αρκετοί λόγοι υποψίας για το συγκεκριμένο πρόσωπο" εκτός από τις περιπτώσεις που ο ίδιος ο κατηγορούμενος αυτοενοχοποιούνταν από το ερωτηματολόγιο που συμπλήρωσε! Ακολούθησαν μερικά ακόμη στάδια τα οποία χαλάρωσαν ακόμη περισσότερο τις διαδικασίες ώσπου το 1948 το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε. Τα στατιστικά του στοιχεία είναι τα ακόλουθα:
Από τα 12.753.000 άτομα που εξετάστηκαν με βάση τις διατάξεις περί αποναζικοποίησης, 9.073.000 (περίπου τα 3/4) βρέθηκαν μη κατηγορητέοι. Από τους υπόλοιπους, 2.373.000 αμνηστεύτηκαν χωρίς δίκη και 836.000 δικάστηκαν (περίπου το 1/3). Από αυτούς που δικάστηκαν, το 37 % απαλλάχτηκε. Το 50% κατηγοριοποιήθηκαν ως "Followers", το 10.7% ως "Lesser Offenders", το 2.1% ως "Offenders" και το 0.1% ως "Offenders". Καθώς όμως το άρθρο δημοσιεύτηκε πριν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες, και συγκεκριμένα οι εφέσεις, εικάζεται πως μεγάλο μέρος των περιπτώσεων υποβιβάστηκαν περαιτέρω. Τα στοιχεία των εφέσεων μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης δείχνανε πως μόνο το 27% των περιπτώσεων παρέμειναν στην ίδια κατηγορία και μόνο 3% ανέβηκε σε υψηλότερη κατηγορία. Η πλειοψηφία συνεπώς των εφέσεων είχε σαν αποτέλεσμα οι κατηγορούμενοι να μετακινηθούν σε χαμηλότερη κατηγορία από την αρχική. Μιας και το άρθρο της wikipedia έκανε αναφορά στους ανθρώπους που εκδιώχθηκαν από τις δουλειές τους, ας δούμε πόσοι ήτανε τελικά αυτοί. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ήδη παραθέσαμε περίπου 12 εκ. περιπτώσεις εξετάστηκαν. Από αυτούς που καταδικάστηκαν, οι 7768 καταδικάστηκαν σε στρατόπεδα εργασίας (1-5 χρόνια) και 18543 κρίθηκαν ακατάλληλοι να αναλάβουν δημόσια αξιώματα.
Κλείνοντας, επιτρέψτε μου να αναπαράγω μερικά από τα παραδείγματα -πολλές φορές αντιφατικών μεταξύ τους- ελαφρυντικών που προσκομίστηκαν στα δικαστήρια από την πλούσια συλλογή που συγκέντρωσε ο Herz: Ο κατηγορούμενος είχε γραφτεί στο NSDP όχι για ιδεαλιστικούς μα για εγωιστικούς λόγους, ο κατηγορούμενος είχε γραφτεί στο NSDP για ιδεολογικούς λόγους και εξακολουθεί να τους υποστηρίζει, ο κατηγορούμενος δεν δρούσε λόγω πεποιθήσεων μα λόγω αισθήματος εκδίκησης, κακή οικονομική κατάσταση κατηγορούμενου κτλ. Άφησα το χειρότερο για το τέλος: γνωστός Ναζί συγγραφέας απαλλάχτηκε λόγω της "στρατιωτικής, ανθρωπιστικής-πασιφιστικής συμπεριφοράς του" (!). Σημειώνουμε τέλος πως το συγκεκριμένο άρθρο αφορούσε μόνο την Αμερικάνικη ζώνη κατοχής. Δεδομένου όμως πως από τις δυτικές ζώνες ήτανε η μόνη στην οποία ακολουθήθηκε κάποια οργανωμένη προσπάθεια, τα αποτελέσματα αναμένονταν να είναι παρόμοια -αν όχι χειρότερα- στη Γαλλική και τη Βρετανική ζώνη.  Όσο για τη Σοβιετική ζώνη, εκείνοι ακολούθησαν μια κάπως διαφορετική προσέγγιση (που κατά πάσα πιθανότητα κατέληξε να βγάλει περισσότερους Ναζί απ' όσους υπήρχανε στον τομέα τους). Η αναφορά στη Σοβιετική ζώνη μας δίνει και το τελευταίο στοιχείο που χρειαζόμαστε. Οι συμμαχικές διοικήσεις, ετοιμάζονταν πια για την είσοδο στον Ψυχρό Πόλεμο και αυτό εν μέρει εξηγεί τον μειούμενο ενθουσιασμό με τον οποίον προχώρησαν την αποναζικοποίηση. Όπως το έθεσε ένας Γερμανός που αναφέρεται στην τελευταία σελίδα του άρθρου του Herz "σε τελική ανάλυση έχουμε εμπειρία στο να πολεμάμε τους Ρώσους" (εάν το επιχείρημα σας θυμίζει κάποια άλλη ευρωπαϊκή χώρα περίπου την ίδια εποχή, επισημαίνουμε πως κάθε ομοιότητα είναι καθαρά συμπτωματική).

 

Riot Photo opportunity

Ομολογώ πως την πρώτη φορά που είδα την φωτογραφία από τις ταραχές στο Βανκούβερ, ναι εκείνη με το ζευγάρι που φιλιότανε στην άσφαλτο μπροστά από τα ΜΑΤ, μου έκανε εντύπωση. Έχοντας πλέον δει την 1433η αναπαράστασή της διαπίστωσα πως το πράγμα έχει αρχίσει και γίνεται επικίνδυνο. Διότι είναι γενικά διαπιστωμένο πως όταν φιλιέται κανείς δεν ανταποκρίνεται ιδιαίτερα καλά στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Συνεπώς όσοι επιδίδονται στο σπορ κινδυνεύουν άμεσα να φάνε καμία πετριά, καμία γκλοπία ή οποιοδήποτε από τα λοιπά αντικείμενα εκτοξεύονται εκατέρωθεν κατακέφαλα και να έχουμε δράματα. Ακολουθεί ένας σύντομος οδηγός για να πετύχετε το ίδιο αποτέλεσμα με ασφάλεια:

 

 

 

Θα χρειαστείτε:

Αρχικά έναν δρόμο και μια κάθετη επιφάνεια στην οποία πρέπει να προσαρμόσετε μια μεγαλούτσικη αφίσα (1) που να περιλαμβάνει τα ακόλουθα:
α) αστυνομικούς ή λοιπές δυνάμεις καταστολής, κατά προτίμηση σε παράταξη και συμπαγή σχηματισμό. Όσο βαρύτερος ο εξοπλισμός των ανωτέρω τόσο το καλύτερο αλλά μην το παρακάνετε (οι stormtroopers ας πούμε δεν είναι και τόσο ρεαλιστικοί). Στην εικόνα που κατάφερα να βρω στο αρχείο μου είχε μόνο έναν τροχονόμο ο οποίος επίσης δεν ενδείκνυται (για τους αντίθετους λόγους που δεν ενδείκνυνται  οι stormtroopers).
β) ει δυνατόν καπνούς, φωτιές, συντρίμμια και τα συναφή
επειδή το να τυπώσεις αφίσα σε αυτές τις διαστάσεις μπορεί να κοστίσει αρκετά, μπορείτε να μαζευτείτε διάφορα ζευγάρια που επιθυμούν να φωτογραφηθούν με το ίδιο φόντο και να μοιραστείτε τα έξοδα. Ακολούθως ακολουθείτε τις κατατοπιστικότατες οδηγίες της εικόνας. Οι μπλε γραμμές (2) υποδηλώνουν τα όρια της φωτογραφίας. Εκτός του πεδίου λήψης και ανάλογα με την κατεύθυνση του ανέμου μπορείτε να προσθέσετε καπνογόνα του εμπορίου (σημεία Α, Β) προκειμένου να έχουμε καλύτερο εφέ.

Εάν όμως δεν θέλετε να φωτογραφηθείτε ενώ αποφασίσατε να δώσετε ένα φιλάκι εν μέσω της αναμπουμπούλας, κάτι που βρίσκω απολύτως θεμιτό, μπορείτε να ακολουθήσετε τα ακόλουθα μέτρα ασφαλείας:

Βήμα 1: ελέγχουμε γύρω μας εάν υπάρχουν φωτογράφοι, χιπστεράδες με iphone, μπλόγκερς ή οποιοσδήποτε δείχνει να κραδαίνει κάτι που μπορεί να βγάλει φωτογραφία με απειλητικές διαθέσεις. Εάν η απάντηση είναι "όχι" προχωράμε στο Βήμα 4. Εάν η απάντηση είναι "ναι" πάμε στο επόμενο βήμα. Βήμα 2: ελέγχουμε εάν στην νοητή προέκταση της ευθείας ημών και του φωτογράφου υπάρχει κάτι από τα ακόλουθα: α) παρατεταγμένες ή μη δυνάμεις καταστολής β) φωτιά γ) καπνός δ) επεισόδια. Εάν η απάντηση είναι"όχι" προχωράμε στο Βήμα 4, εάν "όχι" προχωράμε στο επόμενο βήμα. Βήμα 3: μετακινούμαστε όσες φορές χρειαστεί προκειμένου στην ευθεία μας να βρίσκεται α) τοίχος β) κάδος σκουπιδιών γ) παρτέρι που να μην καίγεται. Βήμα 4: τον/την βουτάμε.

Συρία: τα 'but' μιας ανθρωπιστικής επέμβασης

Στην ακαδημαϊκή του μικροκοσμογραφία, ο Cornford είχε επισημάνει σκωπτικά πως υπάρχει μόνο ένα καλό επιχείρημα για να γίνει κάτι. Όλα τα άλλα είναι επιχειρήματα για να μην γίνει. Το καλό επιχείρημα για να γίνει μια ανθρωπιστική επέμβαση είναι ασφαλώς αυτό που μου επισήμανε ο αταίριαστος στην κουβέντα μας στο τουήτερ, η οποία στάθηκε και η αφορμή για να ξεσκονίσω το ιστολόγιο: "Να σταματήσει η σφαγή". Ξεκαθαρίζω πως στην κουβέντα που θα ακολουθήσει δεν θα σταθώ σε κριτικές περί ιμπεριαλισμού ή επιλεκτικής χρήσης της ανθρωπιστικής επέμβασης αν και είναι υπαρκτά προβλήματα. Για χάρη της συζήτησης θα δεχτώ πως ο δυτικός κόσμος έχει τις καλύτερες προθέσεις και ειλικρινά σκέφτεται το ενδεχόμενο μιας επέμβασης για ανθρωπιστικούς καθαρά λόγους. Θα ήτανε τότε μια επέμβαση στη Συρία, μιας και εκεί γίνεται ο κακός χαμός τον τελευταίο καιρό, δικαιολογημένη; Πάμε να δούμε μερικούς λόγους για τους οποίους δεν θα ήτανε και τόσο καλή ιδέα ή τουλάχιστον θα χρειαζότανε περισσότερη σκέψη:

 

ό,τι θέλω βλέπω: υπάρχει η τάση στην κοινή γνώμη των δυτικών κοινωνιών να αντιμετωπίζουμε την φιλελεύθερη δημοκρατία όχι ως μια μορφή οργάνωσης που προέκυψε από συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο αλλά ως την φυσική τάξη των πραγμάτων. Στην καλύτερη δε περίπτωση, που υπάρχει η στοιχειώδης ιστορική παρατηρητικότητα, η φιλελεύθερη δημοκρατία αποτελεί την κορύφωση, την τελείωση μιας μακράς ιστορικής διαδικασίας. Το πρόβλημα εδώ πέρα είναι ασφαλώς μια -παρωχημένη πια- φιλοσοφία της ιστορίας κολλημένη στον 19ο αιώνα και τα ιδανικά του περί συνεχούς προόδου της ανθρωπότητας, μιας φιλοσοφίας της ιστορίας που ακόμη μαζεύει τα κομμάτια της από το σοκ του 1914. Το αποτέλεσμα της σύγχυσης αυτής, είναι να θεωρήσουμε πως ό,τι είναι καλό και λειτουργεί για εμάς πρέπει εκ των πραγμάτων να είναι καλό και να λειτουργεί και για όλους τους άλλους. Είναι πολύ εύκολο συνεπώς στην προσπάθειά του να μεταφράσει ένα πολιτικό κίνημα, να υποπέσει κανείς στην ακόλουθη εκλογίκευση: η αντιπολίτευση στην Συρία μάχεται εναντίον του Ασσάντ, ο Ασσάντ είναι δικτάτορας, άρα η αντιπολίτευση είναι δημοκρατική. Θα μπορούσε όντως η συριακή αντιπολίτευση -ποια απ' όλες όμως;- να είναι δημοκρατική, αλλά θα μπορούσε να ισχύει και το αντίθετο ή θα μπορούσε να αντιλαμβάνεται την "δημοκρατία" διαφορετικά από εμάς.  Η δημοκρατία άλλωστε είναι από τους πιο διαδεδομένους όρους-λάστιχο που υπάρχουν. Εδώ βέβαια η σύγχυση επιτείνεται συχνά και από την ρητορική της μίας ή της άλλης πλευράς και την επιθυμία να δημιουργηθεί συμπάθεια στη διεθνή κοινή γνώμη. Η πρώτη λοιπόν παγίδα έγκειται στο να αντιλαμβανόμαστε τα δικά μας ιδανικά ως εξωιστορικές και πανανθρώπινες κατηγορίες και να τα προβάλλουμε σε όλους τους υπόλοιπους θεωρώντας αυτονόητο πως σκέφτονται ακριβώς όπως εμείς κι επιθυμούν ό,τι κι εμείς.

 

θυματοποίηση: Η δεύτερη και ίσως ακόμα σοβαρότερη παγίδα είναι η τάση θυματοποίησης. Το πρώτο και προφανέστατο πρόβλημα, που έχουμε ήδη αναφέρει παλιότερα, είναι η αντίληψη πως ολόκληρος ο μη δυτικός κόσμος χωρίζεται σε θύτες και σε θύματα. Η αφήγηση σε γενικές γραμμές αν και σε θεωρητικό επίπεδο φαντάζει προοδευτική και ψυχοπονιάρικη, κρύβει μέσα της μια αντίληψη που λίγο διαφέρει από τον μύθο του "ευγενούς αγρίου" που αποτέλεσε και το νομιμοποιητικό μύθο της παλιάς αποικιοκρατίας. Εάν οι πολίτες λχ στη Συρία αντιμετωπιστούν ως θύματα μιας κακής κυβέρνησης που τους εξοντώνει αδιάκριτα, έχουν απογυμνωθεί από κάθε έννοια ελεύθερης βούλησης και το μόνο στο οποίο μπορούν να ελπίζουν είναι η έξωθεν σωτηρία από την καλοπροαίρετη δύση. Το δεύτερο πρόβλημα που προκύπτει από την θυματοποίηση είναι ο αναπόφευκτος μανιχαϊσμός που τη συνοδεύει και που μεταφράζεται στην πεποίθηση πως η κατοχή από κάποιον της ιδιότητας του θύματος αποκλείει αυτομάτως την κατοχή της ιδιότητας του θύτη. Εφόσον λοιπόν η κοινή γνώμη με τον έναν ή τον άλλον τρόπο πειστεί πως κάποια ομάδα του πληθυσμού ανήκει στην κατηγορία του θύματος, δυσκολεύεται να αποδεχτεί πως η ίδια ομάδα μπορεί να μετατραπεί σε θύτη αρκετά γρήγορα. Στην περίπτωση που μια ανθρωπιστική επέμβαση έχει γίνει με βάση αυτό το σκεπτικό είναι πρακτικά αδύνατο να ακολουθήσει σύντομα άλλη επέμβαση για να προστατεύσει τα ίδια δικαιώματα στους πρώην θύτες ή σε κάποια άλλη ομάδα, άσχετη με την όλη ιστορία που εκλαμβάνεται από την πρώην θυματοποιημένη ομάδα ως συνένοχη. Παράδειγμα της πρώτης περίπτωσης αποτελεί η εξωδικαστική εκτέλεση του Καντάφι και της δεύτερης ο διωγμός των Τσιγγάνων στο Κοσσυφοπέδιο ως 'συνεργατών των Σέρβων'. Η δεύτερη παγίδα έγκειται λοιπόν στο ότι με τη θυματοποίηση μιας πλευράς, δημιουργείται μια παραπλανητική εικόνα η οποία μπορεί μεν να διευκολύνει μια ανθρωπιστική επέμβαση στο να κερδίσει υποστήριξη, αλλά ταυτόχρονα αποστερεί από τον επεμβαίνοντα κάθε δυνατότητα να ελέγξει τις αγριότητες που ενδεχομένως θα διαπράξει αυτή η πλευρά μόλις επικρατήσει. Δείτε για παράδειγμα τις δυσκολίες που περιγράφει η Del Ponte στην διερεύνηση της περίπτωσης του εμπορίου οργάνων στο Κοσσυφοπέδιο, όπου λίγο πολύ αναφέρει πως επειδή η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας επέκειτο το θέμα έγινε γαργάρα.

 

if you break it, you buy it: Η τρίτη παγίδα έχει να κάνει με το ενδεχόμενο αδιέξοδο αφού γίνει η επέμβαση. Σε περιπτώσεις που υπάρχει ξεκάθαρα εμφύλιος πόλεμος όπως η Λιβύη και η Συρία, το να "σταματήσει η σφαγή" σημαίνει πως ο επεμβαίνων πρέπει να διαλέξει στρατόπεδο. Εάν λοιπόν είναι ειλικρινής για τις προθέσεις της επέμβασης, πρέπει να είναι σε θέση να αναλάβει την ευθύνη στην πιθανότητα που η διάδοχη κατάσταση είναι ένας κακός χαμός. Το να πέσει ένας δικτάτορας που καταπίεζε τον πληθυσμό του και να αντικατασταθεί από ένα πλήρες χάος πολέμαρχων που πολεμούν μεταξύ τους με αποτέλεσμα ο γενικός πληθυσμός να είναι σε χειρότερη μοίρα από πριν, ελάχιστα θα παρηγορήσει τον πληθυσμό τον οποίον η επέμβαση σχεδιάστηκε για να προστατεύσει. Ο δυτικός κόσμος σε αυτήν την περίπτωση αντιμετωπίζει ένα τρομακτικό αδιέξοδο. Αφενός μεν η κοινή γνώμη στις ανεπτυγμένες χώρες δύσκολα θα δεχτεί την απώλεια σε ανθρώπους και το κόστος που μπορεί να συνεπάγεται μια παρατεταμένη εμπλοκή, γιατί είπαμε, εάν μπορούμε να σταματήσουμε το μακελειό με μερικές βόμβες εντάξει, αλλά να μην χάσουμε και δικούς μας στη διαδικασία. Αφετέρου, οποιαδήποτε επέμβαση από πλευράς δυτικού κόσμου, ακριβώς λόγω του αποικιακού παρελθόντος, είναι καταδικασμένη να αντιμετωπίσει τη δυσπιστία στην καλύτερη και την ανοιχτή εχθρότητα στην χειρότερη περίπτωση. Χαρακτηριστικότατο παράδειγμα είναι η περίπτωση της Λιβύης όπου η επέμβαση ήτανε χλιαρή μεν είχε δε ως αποτέλεσμα οι επεμβαίνοντες να διαλέξουνε πλευρά. Το αποτέλεσμα είναι να αναλάβει την "εξουσία" μια αντιπολίτευση που παρά τις καλές τις προθέσεις, δεν κατάφερε εδώ και τόσους μήνες να αφοπλίσει τους πολέμαρχους και να σταματήσει τον πόλεμο των φυλών. Το λιντσάρισμα δε, του Αμερικάνου πρέσβη για μια ταινία για την οποία δεν έφερε ευθύνη ούτε ο ίδιος ούτε η κυβέρνησή του, είναι φοβάμαι ενδεικτικό του πόσο (καθόλου) άλλαξαν οι παραστάσεις του πληθυσμού μετά την επέμβαση. Φτάνει να σκεφτεί κανείς πως αυτό ακολούθησε μια αρκετά συγκρατημένη επέμβαση που δεν περιελάμβανε μακροχρόνια εμπλοκή σε state-building. Συνεπώς, για να επιστρέψω στον τίτλο της υποενότητας, ο δυτικός κόσμος αυτή τη στιγμή δεν έχει την πολυτέλεια να αγοράσει το βάζο εάν το σπάσει, γιατί κινδυνεύει και να πληρώσει μια περιουσία και να το κάνει θρύψαλα. Εφόσον λοιπόν ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα ακόμη διαλυμένο κράτος στη Μ. Ανατολή είναι και υπαρκτός και δεν μπορεί να αποφευχθεί με δέσμευση για την μετα- εποχή, καλό θα ήτανε ως δυτικός κόσμος, πριν βγάλουμε από τη ντουλάπα το κουστούμι του superman να σκεφτούμε πολύ προσεκτικά μήπως τελικά δεν θέλουμε να σπάσουμε το βάζο.  

Εγώ και το μεγάλο μου το στόμα

Κάποια στιγμή το φθινόπωρο του 2009 είχα ασχοληθεί με το μακεδονικό και το ρόλο των Μητσοτάκη και Σαμαρά σ' αυτό, για να καταλήξω στην εξής διαπίστωση: "Συνοψίζοντας: πραγματικά άμα στην ΝΔ πάνε και βγάλουνε τον Σαμαρά και κερδίσει και εκλογές με βλέπω να ζητάω πολιτικό άσυλο στην Ρουριτανία". Επειδή τα γραπτά μένουν λοιπόν κι επειδή όλα εδώ πληρώνονται, ορίστε και το σχετικό έγγραφο (κλικ για ζουμ):

Διευκρινίζω λίγο το σημείο 3: Ως ΕΕΖ αγγλιστί καταλαβαίνουμε την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και μια απλή ανάγνωση στο Μέρος V της σχετικής σύμβασης αρκεί για να καταλάβετε πως τα περί "ανακήρυξης ΑΟΖ" όπως αυτό εδώ είναι μπαρούφες εκ του ασφαλούς.

Here be dragons

Οι χαρτογράφοι του μεσαίωνα είχανε τη χαριτωμένη συνήθεια να ζωγραφίζουνε διάφορα τέρατα στα κενά του χάρτη ή κοντά στα όριά του. Λιοντάρια, θαλάσσια τέρατα, βασιλίσκοι, κένταυροι και κάθε λογής δημιουργήματα της φαντασίας κοσμούσαν τις παρυφές του χάρτη και τις ανεξερεύνητες εκτάσεις. Για την ακρίβεια, όσο περισσότερο απομακρύνεται από τον γνωστό κόσμο, τόσο πιο παράξενα πράγματα απεικονίζονται στον χάρτη (δείτε επί παραδείγματι εδώ). Το νόημα αυτής της επιλογής ήτανε βαθύτερο από ένα απλό μεσαιωνικό mis en garde του τύπου "Ο χαρτογράφος σας έχει προειδοποιήσει και δεν φέρει ευθύνη εάν ταξιδέψετε ως την άκρη του ωκεανού και πέσετε στο κενό ή σας καταβροχθίσει το εικονιζόμενο Κράκεν".

Εξηγούμαι: εάν διακτινιζόμουν στον μεσαίωνα και είχα την ατυχή έμπνευση να χρησιμοποιήσω έναν από τους υπάρχοντες χάρτες προκειμένου να προσανατολιστώ θα χρειαζόμουν τύχη που νικά τους νόμους των πιθανοτήτων. Αν δηλαδή κατάφερνα να φτάσω στην άκρη του ωκεανού χαλάλι κι ας με καταβρόχθιζε το Κράκεν. Το πιο πιθανό όμως είναι να χανόμουν αρκετά νωρίς γιατί είναι αδύνατο να προσανατολιστείς (ειδικά αν έχεις καλομάθει στους χάρτες της OS και της ανάβασης) με έναν χάρτη που είναι ταυτόχρονα και ιστορικός άτλαντας (ή μάλλον μυθολογικός), στου οποίου το κέντρο βρίσκεται η Ιερουσαλήμ και η Ανατολή βρίσκεται στην επάνω πλευρά! Όπως πολύ ωραία μας εξηγεί το BBC (σε τρεις συνέχειες) ο μεσαιωνικός χάρτης δεν έχει σκοπό να πάει αυτόν που τον διαβάζει από το σημείο Α στο σημείο Β, μα να δώσει μια πλήρη εικόνα της αντίληψης του μεσαιωνικού νου για τον κόσμο του.

Όπως κάθε εγκυκλοπαίδεια που σέβεται τον εαυτό της, ο μεσαιωνικός χάρτης λοιπόν  περιλαμβάνει και μια λίστα από διάφορα κτηνάκια που εφόσον βρισκότανε στη βιβλιογραφία της εποχής, δεν υπήρχε λόγος να μην θεωρηθούνε υπαρκτά. Εφόσον λοιπόν ο μεσαιωνικός χαρτογράφος θεωρεί δεδομένη την ύπαρξη κυνοκέφαλων, αλλά δεν τους έχει αντικρίσει κιόλας, τι πιο λογικό από το να τους εξορίσει στις παρυφές του χάρτη του; Σχετικά με τους τελευταίους ο Robert Bartelett μας διηγείται μια νόστιμη ιστοριούλα. Όταν οι πρώτοι δυτικοί ταξιδιώτες κατάφεραν να φτάσουν στα βάθη της Ασίας μέσω της Μογγολικής αυτοκρατορίας ρώτησαν τους κατοίκους των περιοχών που επισκέπτονταν που μπορούσανε να βρούνε τους κυνοκέφαλους για να εισπράξουνε την απάντηση "μα εμείς νομίζαμε πως είναι σε εσάς" (48:50-51:38). Καθώς ο κόσμος απομαγικοποιούνταν και ο δυτικός κόσμος ερχότανε σε επαφή με ολοένα και μακρινότερους πολιτισμούς, τα πλάσματα του μύθου εξορίζονταν ολοένα και πιο μακριά (κάτι σαν τη σκηνή στους Πειρατές της Καραϊβικής που ο Μπέκετ συμπληρώνει σταδιακά τις λεπτομέρειες σε έναν μεγάλο χάρτη που καλύπτει τον τοίχο).

Αναφορικά τώρα με τους δράκους που αναφέρονται στον τίτλο, η παρουσία τους στους χάρτες σαν εικόνες ακολουθούσε την ίδια πορεία με τα λοιπά μυθικά πλάσματα, η παρουσία όμως της ίδια της φράσης δεν είναι παρά ένας όμορφος μύθος. Πράγματι, απ' ό,τι φαίνεται η φράση hic sunt dracones έχει εντοπιστεί σε έναν μόνο χάρτη του 16ου αιώνα και μάλιστα με καλές πιθανότητες να αναφέρεται στους υπαρκτούς δράκους του Κομόντο. Παρ' όλ' αυτά η φράση χρησιμοποιείται πλέον προκειμένου να δηλωθεί μεταφορικά η ανεξερεύνητη περιοχή ή η μη δοκιμασμένη ενέργεια. Όλος αυτός ο πρόλογος έγινε για να σας συστήσω σε έναν δράκο που δεν έχει εξοριστεί στις παρυφές του γνωστού κόσμου ή σε κάποια σπηλιά ή κάποια άπατη λίμνη αλλά τον βρήκα να σουλατσέρνει ξεδιάντροπα στο κέντρο της Αμβέρσας. Κι έτσι ολοκληρώθηκε η προεκλογική μου ανάρτηση, σας εύχομαι καλημέρα και καλή ψήφο για την επόμενη Κυριακή και ελπίζω η κάλπη σας να μην βγάλει τέρατα.

Quiz: Railroad Version

Δεδομένα: Το 1993, οι βρετανικοί σιδηρόδρομοι ιδιωτικοποιήθηκαν από την κυβέρνηση των Συντηρητικών με βασικό επιχείρημα -τι άλλο;- το κόστος για τον φορολογούμενο. Αντιγράφουμε από το προεκλογικό πρόγραμμα του 1992 αυτό: "Next year alone, British Rail's external finance will top £2,000 million" αλλά και αυτό: "We believe that the best way to produce profound and lasting improvements on the railways is to end BR's state monopoly We want to restore the pride and local commitment that died with nationalisation. We want to give the private sector the opportunity to operate existing rail services and introduce new ones, for both passengers and freight". 

Quiz: Η παραπάνω φωτογραφία τραβήχτηκε το Νοέμβρη του 2011 και απεικονίζει:

1. Διαφήμιση της εταιρίας που έχει το franchise του συγκεκριμένου δρομολογίου και αποφάσισε να βελτιώσει την υποδομή

2. Διαφήμιση της εταιρίας που έχει το franchise των υποδομών και αποφάσισε να βελτιώσει την υποδομή

3. Άλλο

Απ: Η απάντηση βρίσκεται στο διάγραμμα κάτω από το 1.13 στο σχετικό έγγραφο της transport Scotland. Αντιγράφω από την επεξήγηση: "Η άμεση συμβολή από τους επιβάτες είναι 259 εκατομμύρια, 26% του συνόλου (σ.σ. ακούω υποθέσεις για το από που προέρχεται το υπόλοιπο 74%)". Η Network Rail που βλέπετε στο διάγραμμα να λαμβάνει γύρω στα 640 εκατομμύρια (εκ των οποίων 165 από την Scotrail η οποία λαμβάνει άλλα 290 από το δημόσιο σε επιδότηση) είναι η εταιρία που διαχειρίζεται την υποδομή. Δεν είναι πλέον ιδιωτική. Ιδιωτική ήτανε η προκάτοχός της που φαλίρισε το 2001. Όσο για τα λεφτά που γλίτωσε ο φορολογούμενος, το νέο σύστημα του κοστίζει σε επιδοτήσεις περίπου το τριπλάσιο (επιφυλακτικότητα με τα νούμερα όμως, το ΑΕΠ έχει ανέβει, άρα ως ποσοστό του προϋπολογισμού η επιδότηση έχει αυξηθεί λιγότερο από το 150% που υπονοεί το απόλυτο ποσό) από ό,τι το προηγούμενο όπως αναφέρει ο Rod Little στο άρθρο της Sunday Times με τον ενδεικτικό τίτλο "Φέρτε πίσω την British Rail, όλα συγχωρέθηκαν" (μιας και η ST χρειάζεται συνδρομή το βρήκα αναδημοσιευμένο). 

Κι ένα μπόνους βίντεο με τις καλημέρες μου:

La Chute v.2

 Όταν διάβασα για το τροχαίο θυμήθηκα πως μερικές εβδομάδες πριν, αποκλεισμένος σε έναν ξενώνα από τα χιόνια, άκουγα τον Κώστα να μου διηγείται πως κατάφερε τον Αγγελόπουλο να παραβρεθεί σε μια τιμητική εκδήλωση για τα 40χρονα της "αναπαράστασης" που είχε γυριστεί στα μέρη μας. Λίγο αργότερα που έμαθα και την κατάληξη του τροχαίου, σκέφτηκα πως θα στεναχωρήθηκε ο Κώστας που σε τόση εκτίμηση τον είχε και μου έδειχνε τις σχετικές φωτογραφίες με τόσον ενθουσιασμό (και 'γω να  πασχίζω να κρύψω το πόσο λίγα έχω δει από τις ταινίες του, τα περισσότερα ούτε καν ως το τέλος), μα η αλήθεια είναι πως δεν πρόλαβα να σκεφτώ και πολύ. Διότι άρχισε εκείνος ο ορυμαγδός στα social media  που μου θύμισε εκείνον τον φίλο που συζητούσαμε πριν από καιρό: 

Πόσο θαυμάζουμε τους κυρίους μας που πια δε μιλούν κι έχουν το στόμα γεμάτο χώμα! Ο σεβασμός τότε έρχεται εντελώς φυσικά, ο σεβασμός που μπορεί και να περίμεναν όλη τους τη ζωή από μας. Ξέρετε όμως γιατί είμαστε πάντοτε πιο δίκαιοι και πιο γενναιόδωροι με τους νεκρούς; Ο λόγος είναι απλός. Δεν υπάρχει υποχρέωση μαζί τους. Μας αφήνουν ελεύθερους, όλος ο χρόνος είναι στη διάθεσή μας, να στριμώξουμε το σέβας μας ανάμεσα στο κοκτέηλ και μια ευγενική ερωμένη, με λίγα λόγια, στο νεκρό χρόνο. Αν μας δημιουργούσαν κάποια υποχρέωση, θα 'ταν στη μνήμη, και η μνήμη μας είναι βραχεία. Όχι, τον νωπό νεκρό αγαπάμε στους φίλους μας, τον αλγεινό νεκρό, τη συγκίνησή μας, τον εαυτό μας τελικά. 

-------------------------------------------------------------------------

Ελπίζω οι φίλοι που θα ετοιμάσετε κάτι για τον Αγγελόπουλο να μην αποκαρδιωθείτε απ' αυτήν μου την ανάρτηση. Φαντάζομαι πως αν και εσείς είδατε ένα timeline να ξεχειλάει θλιμμένους αποχαιρετισμούς και δηλώσεις που δεν λυπήθηκαν τις λέξεις (σαν κι αυτές που θα δούμε τις επόμενες μέρες στα κανάλια) θα με καταλάβετε. 

Αφορισμοί

Υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που:

1. Πιστεύει πως όσο δυνατότερα φωνάξεις ή όσο περισσότερες αιχμηρές φράσεις και επιτηδευμένες λέξεις χρησιμοποιήσεις, τόσο πειστικότερος γίνεσαι.

2. Γνωρίζει πολύ καλά τι δεν πρέπει να κάνει, αλλά εξακολουθεί να το κάνει γιατί έχει την αίσθηση πως θα μπορεί το ατόπημα να παραγράφεται συνεχώς, ελπίζοντας σε μια δικαιολογία του τύπου "δε βαριέσαι, όλοι τα ίδια κάνουνε".

3. Αυτός που θα διορθώσει τα λάθη τους και θα προσπαθήσει να τους εξηγήσει πως να τα αποφύγουν στο μέλλον, έχει πιθανότατα περάσει πολύ περισσότερες ώρες απελπισίας προσπαθώντας να τα καταλάβει απ' ότι οι ίδιοι κάνοντάς τα. Επίσης, η προσπάθειά του είναι αμφιβόλου αποτελεσματικότητας.

4. Περιλαμβάνει και μια μικρή μειοψηφία η οποία αποτελεί την εξαίρεση στον κανόνα και επιτρέπει μια μικρή αισιοδοξία πως τελικά η ανθρωπότητα ίσως να μην επιστρέψει τόσο σύντομα στη Νεολιθική εποχή.

Αναφέρομαι, ασφαλώς, στους προπτυχιακούς φοιτητές με των οποίων τις εκλεκτές δημιουργίες παλεύω τις τελευταίες μέρες.

Οδηγίες προς φερέλπιδες πεζοπόρους

Για την δρακόλιμνη της Τύμφης έχω ξαναμιλήσει πριν από καιρό. Είναι μια από τις αγαπημένες μου βόλτες και όταν μπορώ ανεβαίνω να της πω ένα 'γεια'. Συνήθως τυχαίνει να βρεθώ εκεί είτε αργά τον Αύγουστο-Σεπτέμβρη είτε νωρίς τον Μάιο-Ιούνιο. Φέτος όμως είχα την ατυχή έμπνευση να βρεθώ στο βουνό καταμεσής της τουριστικής σαιζόν και να συναντήσω αυτό το χαριτωμένο είδος της ελληνικής ορεινής πανίδας που ακούει στο όνομα "πεζοπόρος της μιας (και πιθανότατα τελευταίας) φοράς". Αναφέρομαι στον τύπο που θα συγκεντρώνει ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

α) Στην ανάβαση: Θα με προσπεράσει με γρήγορο ρυθμό και θα με χαιρετήσει με ύφος ορεινού καταδρομέα. Εάν πιάσουμε κουβέντα η πρώτη ερώτηση συνήθως θα είναι "έχεις ξανανέβει;". Μια και η απάντηση θα είναι καταφατική η επόμενη ερώτηση θα είναι "πόση ώρα θέλουμε;". Στην απάντηση πως χρειάζεται ακόμη ένα δίωρο και πως δεν χρειάζεται να πάει του σκοτωμού θα χαμογελάσει συγκαταβατικά και θα συνεχίσει τον δρόμο του με τον ίδιο ρυθμό. 

β) Στην κατάβαση: Όταν τον ξαναπετύχω στην κατάβαση (την δική του κατάβαση γιατί εγώ ακόμα ανεβαίνω) θα έχει υποστεί μια μαγική μεταμόρφωση. Το ύφος του καταδρομέα εκλάπη από τα πνεύματα του βουνού και έχει αντικατασταθεί από ύφος αφυδατωμένου Ιταλού αιχμαλώτου πολέμου μετά την πολιορκία του Τομπρούκ. Φυσικά δεν θα προλάβω να του πω ότι δεν χρειαζόταν να πάει του σκοτωμού διότι βιάζεται να μοιραστεί την απογοήτευσή του για τον προορισμό: "Η δρακόλιμνη ήταν απογοητευτική, δεν ήταν όπως την περίμενα και τα δρακάκια τα περίμενα μεγαλύτερα". Θα τον αφήσω με ένα χαμόγελο μα λίγο παρακάτω θα συναντήσω κι άλλη ομάδα πεζοπόρων της πρώτης φοράς. Παρά την απογοήτευση οι καλοί τρόποι δεν τους αφήνουν κι έτσι θα μας απευθύνουν ένα συμπονετικό "κρίμα στον κόπο σας παιδιά". Εφόσον έχω ξανακάνει την ίδια βόλτα είμαι δικαιούχος επιπρόσθετης συμπόνιας, οπότε ο δεύτερος της παρέας θα μου πει "χαρά στο κουράγιο σου που το έκανες και το ξανακάνεις".  Ήδη καταριέμαι την τύχη μου και προσπαθώ να τονώσω το ηθικό του φίλου που έφερα για πρώτη φορά στο βουνό. 

Φίλε πεζοπόρε που έτυχε να περάσεις τις διακοπές σου στα Ζαγόρια και θεώρησες καλή ιδέα να ανέβεις μια βόλτα στην δρακόλιμνη (και καλά έκανες). Οι οδηγίες που θα ακολουθήσουν είναι για σένα διότι αρρωσταίνω στην σκέψη ότι θα γυρίσεις στην Αθήνα και θα περιγράφεις το αγαπημένο μου βουνό σαν το πιο αφιλόξενο και υπερτιμημένο μέρος στη γη:

1. Πεζοπορία:  Μην ξεγελιέσαι από τις τρεισήμισι ώρες που είναι η διαδρομή. Στο βουνό δεν λέει τίποτε το ότι έχεις πάει από το Παγκράτι στην Καλλιθέα με τα πόδια τότε που είχαν απεργία τα ταξί. Έχεις ανώμαλο έδαφος και σημαντική υψομετρική διαφορά, συνεπώς σκέψου το σοβαρά κι αν ακόμα πιστεύεις πως αξίζει τον κόπο η φωτογραφία που θα βγάλεις για το facebook φρόντισε τουλάχιστον να μην πας του σκοτωμού. 

2. Προσδοκίες: Ναι, ξέρω πως είδες εκείνη την τέλεια φωτογραφία με το καταπράσινο χορτάρι γύρω από την λίμνη και το χιόνι δεξιά και αριστερά της. Εφόσον όμως αποφάσισες να ανέβεις στο βουνό τέλη Ιουλίου προσπάθησε να μην απογοητευτείς ιδιαίτερα που το χορτάρι δεν είναι και τόσο καταπράσινο και που δεν υπάρχει δείγμα από χιόνι. Δεν έβαλα τα γέλια μόνο και μόνο γιατί σεβάστηκα την κούρασή σου, στο λέω τώρα εκ των υστέρων, μα θυμήσου πως μιλάμε για μεσογειακό βουνό και μάλιστα με το ζόρι λίγο πάνω από τα 2000 μέτρα. Εάν θέλεις χιόνι μπορείς να περάσεις μέσα-τέλη Μαΐου. 

3. Τα δρακάκια: Παρά τους σχετικούς μύθους πρόκειται για αλπικούς τρίτωνες. Δεν ξέρω πόσο μεγάλα περίμενες να είναι αλλά αν περίμενες κάτι τέτοιο άργησες μερικές δεκάδες εκατομμύρια χρόνια. Για την ακρίβεια, τα μεγάλα αμφίβια εξαφανίστηκαν με ελάχιστες εξαιρέσεις πριν ακόμα κι από τους δεινόσαυρους. Μάθε να τα εκτιμάς λοιπόν γι αυτό που είναι: μικρά χαριτωμένα ζωάκια που κολυμπάνε αστεία και τα οποία δεν θα έχεις την ευκαιρία να ξαναδείς αλλού, γιατί στην Ελλάδα ζούνε μόνο σε ορισμένες λίμνες της αλπικής ζώνης. 

--------------------------------------------------------------------------------
Καλό χειμώνα να έχουμε!

Της πλατείας μου η σημαία (τα όρια της πλατείας)

Μπορεί η σύγχρονη πλατεία να έχει τις καταβολές της στην αρχαία ή τη μεσαιωνική αγορά, το σημείο δηλαδή που χτυπούσε η καρδιά της πόλης, μα έκτοτε έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι. Η πλατεία ενός  χωριού ίσως να εκπληρώνει ακόμη αυτή την λειτουργία μα όχι αυτή της μητρόπολης. Η μορφολογία της δεν έχει αλλάξει και πολύ, εξακολουθεί να είναι ένας μεγάλος ανοιχτός χώρος που συγκεντρώνει γύρω του επιβλητικά δημόσια κτίρια και μνημεία που διαλαλούν την ισχύ και τον πλούτο (ή την απουσία τους) της κοινότητας στα ίδια τα μέλη της αλλά και στους εκτός. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η κλίμακα. Η ισχύς που προβάλλεται στην κεντρική πλατεία δεν είναι πια αυτή του τοπικού βαρώνου, μα αυτή του σύγχρονου βιομηχανοποιημένου κράτους. Ούτε ο ρόλος μα ούτε κι ο συμβολισμός της πλατείας είναι ο ίδιος μετά από αυτή τη μετάβαση. 

Η πλατεία είναι πλέον καταδικασμένη να είναι και να μην είναι το κέντρο της πολιτικής ζωής την ίδια στιγμή. Εξακολουθεί μεν να αποτελεί τον κύριο δημόσιο χώρο που μπορούν να βρεθούν οι πολίτες, μα από την άλλη δεν αποτελεί παρά μόνο ένα μικρό μέρος του εθνικού πολιτικού χώρου. Η όψη της σύγχρονης πλατείας κρύβει δύο πολύ διαφορετικούς κινδύνους. Αφενός μεν το άτομο, ως μονάδα, συνθλίβεται από το βάρος της έκτασης του χώρου και των συμβολισμών ισχύος που τον περιβάλλουν και ενισχύεται η αίσθηση ανημποριάς του. Αφετέρου, το άτομο εάν καταφέρει μαζί με άλλους να γεμίσει αυτόν τον χώρο κινδυνεύει να νιώσει ανίκητο, χωρίς όμως να είναι, αγνοώντας πως ο χώρος δεν εκπληρώνει πια την παλιά του λειτουργία μα αποτελεί μικρό μέρος μόνο μιας κατά πολύ ευρύτερης πολιτικής κοινότητας. Μπορεί λοιπόν η πλατεία να ανακτήσει την αρχική της λειτουργία ή -όπως ετέθη και στην πρόσκληση για το αφιέρωμα- "να επιστρέψει η δημοκρατία στις ρίζες της;"

Νομίζω έχω ήδη προδιαθέσει για την αρνητική απάντηση που θα δώσω. Δεν πιστεύω πως με το κίνημα των αγανακτισμένων επιστρέφει η δημοκρατία στον χώρο της. Αφενός μεν γιατί η πλατεία δεν είναι πια ο χώρος της κατ' αποκλειστικότητα. Καλές είναι οι φαντασιώσεις αμεσοδημοκρατίας και συνελεύσεων για όσο κρατάνε , μα δεν μπορούν να κρατήσουν για πάντα ούτε να συμπεριλάβουν όλον τον πληθυσμό. Διάφορες προσπάθειες ξεκίνησαν έτσι μα δεν γνωρίζω καμία που να δούλεψε σε μεγάλη κλίμακα (θυμόμαστε που κατέληξαν τα σοβιέτ και η κομμούνα φαντάζομαι). Είναι άλλο πράγμα να προσπαθήσεις να τρέξεις αμεσοδημοκρατικά μια κατάληψη κτιρίου ή μια παρέμβαση για το πάρκο της γειτονιάς κι άλλο ένα σύγχρονο κράτος. 

Δεύτερο και συναφές, το αίτημα για "πραγματική δημοκρατία" είναι αρκετά ασαφές ώστε να το ερμηνεύει καθένας όπως θέλει. Είναι ένα αίτημα που θα είχε κάποιο νόημα εάν υπήρχαν ενδείξεις αλλαγής πολιτικής νοοτροπίας στην κοινωνία, πράγμα που φοβάμαι πως δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα. Δεν μπορώ να πιστέψω πως οι νοικοκυραίοι που φωνάζουν ζητώντας την ησυχία τους και τσουβαλιάζουνε όλον τον πολιτικό κόσμο (και χειροκροτούνται γι αυτό) έχουνε πραγματικά αλλάξει νοοτροπία. Όταν ανέχεσαι και στηρίζεις μια κουτσουρεμένη δημοκρατία επί τριάντα χρόνια και αγανακτείς μόλις σου βάλουν παραπάνω χέρι αυτοί που μέχρι εχτές ψήφιζες, μπορώ μεν να σου δώσω τον πόντο επειδή επιτέλους αποφάσισες να αντιδράσεις μα μην περιμένεις να θεωρήσω πως οι φωνές σου σηματοδοτούν ειλικρινή επιθυμία για "πραγματική δημοκρατία". Για να προλάβω τις κατηγορίες ότι με τη σειρά μου τσουβαλιάζω αυτό το "ετερόκλητο πλήθος κτλ" σας θυμίζω τα ποσοστά που γράφουν τα δύο κόμματα εξουσίας τις τελευταίες δεκαετίες και το ποιοι προηγούνται στις τελευταίες δημοσκοπήσεις. 

ΥΓ. Έκανα κάθε προσπάθεια να βγάζει νόημα η ανάρτηση μα την έχω γράψει υπό το κράτος εξουθένωσης κι επιφυλάσσομαι να την διορθώσω μόλις είμαι πιο ξεκούραστος. Απολογίες αν έχω ασάφειες. 

DISCLAIMER: Δεν αναφέρεται η παρούσα στο εάν το κίνημα των αγανακτισμένων μπορεί να έχει ή όχι αποτέλεσμα γενικά και αόριστα. Είναι όλα ανοιχτά και μπορεί να βγει κάπου (για καλό ή για κακό) ή και πουθενά. Αυτό στο οποίο αναφέρομαι είναι στο αν σηματοδοτεί "επιστροφή της δημοκρατίας στις ρίζες της" ή είναι απλώς η αντανακλαστική αντίδραση μιας κοινωνίας που δεν αλλάζει προς αυτήν την κατεύθυνση αλλά ζητάει επιστροφή στο status quo ante. 

----------------------------

Η παρούσα είναι μέρος του δι-ιστολογικού αφιερώματος "η δημοκρατία στις πλατείες" στο οποίο συμμετέχουν τα ακόλουθα ιστολόγια: βιβλιοθηκάριος, silent, ψαροκόκαλο, renata, krot, κυνοκέφαλοι, ιχνηλασίες, happy hour, rubies and clouds, κουπέπκια, δύτης, roadartist, μπαμπάκης, niemandsrose, potepote, riski, η ζωή στην καταραμένη νήσο, butterfly's world, τσαλαπετεινός

Morning encounters

Φαίνεται πως από την πρώτη ανάρτηση, το ιστολόγιο ετούτο είναι καταδικασμένο να ασχολείται με τρωκτικά μια φορά τον χρόνο. Κι αφού τα δύο είδη σκίουρων που συναντώνται στο νησί μας τα έχω ήδη καλύψει, σήμερα θα γνωρίσουμε έναν μικροσκοπικό τους συγγενή που συνάντησα στην πρωινή βόλτα. Χωρίς να παίρνω κι όρκο πρόκειται μάλλον για ποντικό του δάσους, αν και προτιμά κυρίως τους φράχτες από θάμνους (στα μέρη μου τα λέγαμε όχτους νομίζω). Εγώ τον συνάντησα στο μονοπάτι δίπλα από το union canal κοντά σε έναν τέτοιον φράχτη. Με το που τον αντίκρισα σκέφτηκα τους αστεϊσμούς που κάναμε με έναν φίλο περπατώντας δίπλα στο ποταμάκι του Εδιμβούργου (το οποίο περνάει μέσα από την πόλη) για το τι δικαιολογίες θα είχανε βρεθεί στην Ελλάδα για να κοπούν τα δέντρα και να μπαζωθεί το ρέμα. Μια από αυτές που είχαμε συμπεριλάβει στη λίστα ήτανε το "κι αυτά τα δέντρα, σκέτη βρωμιά είναι, μαζεύουνε ποντίκια". Πηγή έμπνευσης για τα σχετικά επιχειρήματα δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον αντιδήμαρχο με το πριόνι που ήδη από το 2007 μας είχε προειδοποιήσει για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ανεξέλεγκτη βλάστηση. Αν μη τι άλλο θα πρέπει να αισθάνεται δικαιωμένος. εν πάσει περιπτώσει, στην πρώτη φωτογραφία είναι ο ποντικομικρούλης που λέγαμε και στην δεύτερη είναι πάλι ο ίδιος μόνο που έχω προσθέσει κι ένα κέρμα για κλίμακα. Στην τρίτη φωτογραφία ένας εναγκαλισμός που φοβάμαι πως δεν ήτανε ιδιαίτερα φιλικός. Καλημέρα. 

Ευθυνολόγιο αριστεράς

Επειδή τόσες μέρες που γίνεται το τζέρτζελο στις πλατείες κάθομαι φρόνιμος στη γωνίτσα μου, κι επειδή  δε μου βγαίνει να κάτσω να γράψω ένα κατεβατό νααααα με τις απόψεις μου όταν έχω βρει ένα σωρό κείμενα στη μπλογκόσφαιρα με τα οποία να συμφωνώ περισσότερο ή λιγότερο (ή καθόλου), αποφάσισα να συγκεντρώσω την εμπειρία μου από τις σχετικές συζητήσεις σε μια σειρά (κομψών) διαγραμμάτων. Προφανώς η θεματολογία είναι εν προκειμένω η σχετιζόμενη με τους αγανακτισμένους αλλά τα διαγράμματα μπορούν να αναπροσαρμοστούν ώστε να ανταποκρίνονται σε κάθε περίπτωση που ενδεχομένως απασχολεί την επικαιρότητα. 

Το πρώτο σχήμα καλύπτει την τρέχουσα φάση, όσο ακόμα δεν φαίνεται κάτι ξεκάθαρα και όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά. Το δεύτερο σχήμα χωρίζεται σε δύο υποπεριπτώσεις αναλόγως της έκβασης του κινήματος των "αγανακτισμένων". Προσοχή στα χρώματα, το ροζουλί-κοκκινωπό αφορά στις ευθύνες της αριστεράς εάν δείξει επιφυλακτικότητα και το ξεπλυμενί πράσινο αν συμμετάσχει. Η μαγεία είναι πως δεδομένου πως οι διάφοροι αριστεροί έχουν προς το παρόν και τις δύο αντιδράσεις, η αριστερά σαν όρος-ομπρέλα πιθανότατα θα τα ακούσει όλα τα παρακάτω ενώ οι επιμέρους αριστεροί σαν άτομα πιθανότατα θα εισπράξουν μόνο ό,τι τους αντιστοιχεί. 

(*) Με το "αίσιο" εννοούμε αν το κίνημα των αγανακτισμένων πετύχει όλους ή μέρος των εκπεφρασμένων στόχων του, των όποιων στόχων του δλδ "πτώση της κυβέρνησης", "έξω οι κλέφτες",  "περισσότερη δημοκρατία", "έξω από το μνημόνιο", "να οριοθετηθεί η ΑΟΖ" (αμε το είδαμε κι αυτό κάπου) κτλ. Επειδή οι περισσότεροι απ'αυτούς είναι αφηρημένοι και δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα για το μετά είμαστε στη σφαίρα του φαντασιακού και δεν θα ρισκάρω υποθέσεις. Υποθέτω όμως πως αν βγει κάτι καλό θα το καταλάβουμε. Όπως θα το καταλάβουμε (ευκολότερα) κι αν ξεφουσκώσει ή ακόμα κι αν βγει κάτι κακό (στην πιο ακραία περίπτωση, αν το αυγό που νομίζαμε/ελπίζαμε ότι έκρυβε κάτι χαριτωμένο σκάσει και τελικά βγει κάτι όχι και τόσο χαριτωμένο).  

(1) Κρεμάλα δεν προσέθεσα στο σχηματάκι, παράλειψή μου, απ' ό,τι είδα όμως κυκλοφορούν πολλές εσχάτως στο σύνταγμα, οπότε φωτογραφίστε μια από εκεί και παίξτε το παιχνίδι. 

------------------------------------------------------------------------

Η παρούσα είναι μια θεωρητική άσκηση για να δούμε πως η αριστερά ως όρος - σούπα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να νοηματοδοτήσουμε τη συμπεριφορά των γύρω μας που έχουμε χαρτογραφήσει ως ανήκοντες στον χώρο. Ο καθένας μας έχει διαφορετικές προσλαμβάνουσες και εμπειρίες κι επίσης διαφορετική ψυχοσύνθεση και δεν είναι απαραίτητο όλα αυτά να στηρίζονται σε κάποια περισπούδαστη ανάλυση για το τι αποτελεί "γνήσια αριστερή θέση". Συνεπώς, εάν διαφωνείτε με την επιφυλακτικότητα του Latecomer για αυτά που συμβαίνουν στις μέρες μας, παρακαλώ αφήστε την αριστερά έξω απ' αυτό, αυτή ούτως ή άλλως εκ των υστέρων θα φταίει ό,τι κι αν γίνει :)

Σκωτικά εκλογικά μεθεόρτια

Εχτές όπως πολλοί ήδη γνωρίζετε βγήκανε τα αποτελέσματα των ας πούμε αυτοδιοικητικών εκλογών στο νησί μας. Πριν περάσω στον σχολιασμό, δύο κουβέντες για το εκλογικό σύστημα επιβάλλονται. Σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο είχαμε εκλογές με τη διαφορά πως η Ουαλία, η Σκωτία και η Βόρειος Ιρλανδία ψηφίζανε εκτός από τοπικά συμβούλια και για τα τοπικά κοινοβούλια τα οποία έχουν αποκτήσει με το περίφημο devolution. Εδώ βρίσκεται ένα από τα παράδοξα της βρετανικής πολιτικής σκηνής. Οι Άγγλοι δεν διαθέτουν τοπικό κοινοβούλιο και γι' αυτούς οι αποφάσεις λαμβάνονται αποκλειστικά από το Westminster, το οποίο όμως είναι το εθνικό κοινοβούλιο ολόκληρης της Βρετανίας. Συνεπώς οι Άγγλοι προχτές ψηφίσανε μόνο για τα τοπικά συμβούλια. Αυτός ο διακανονισμός έχει το παράδοξο αποτέλεσμα βουλευτές εκλεγμένοι στη Σκωτία να ψηφίζουνε στο βρετανικό κοινοβούλιο για νόμους που θα εφαρμοστούνε μόνο στην Αγγλία και για τους ίδιους δεν θα έχουνε κανένα πολιτικό κόστος μιας και όπως λέγαμε και στον στρατό τη Σκωτία "δεν την πιάνουνε". Έτσι το 2004 ένα νομοσχέδιο για τα δίδακτρα των πανεπιστημίων πέρασε στην βρετανική βουλή μόνο με την υποστήριξη των Σκωτσέζων εργατικών, οι οποίοι το υπερψηφίσαν εκ του ασφαλούς, μιας και η παιδεία είναι από τους τομείς που έχουνε αποκεντρωθεί και στην Σκωτία βρίσκεται στην αρμοδιότητα του εδώ κοινοβουλίου. Βέβαια οι Άγγλοι μπορούνε να πάρουνε το αίμα τους πίσω κάθε φορά που γίνονται εθνικές εκλογές μιας και είναι πολύ περισσότεροι από τους υπόλοιπους. Έτσι μπορούνε να βγάλουνε κυβέρνηση συντηρητικών για ολόκληρη τη Βρετανία τη στιγμή που η Σκωτία στις τελευταίες εκλογές έστειλε στο Westminster μόλις έναν συντηρητικό βουλευτή από τις 59 έδρες που της αναλογούν.

Οι εκλογές γενικά στη Μεγάλη Βρετανία: Δεν αποτέλεσαν καμία ιδιαίτερη έκπληξη. Στην Αγγλία οι συντηρητικοί μείνανε σταθεροί, οι εργατικοί ανέβηκαν και οι LibDems όπως ήτανε φυσικό κι επόμενο κατακρημνίστηκαν (αποτελέσματα για Αγγλία εδώ). Οι LibDems του Clegg πιάσανε τα χαμηλότερα ποσοστά από ιδρύσεώς τους και ο Clegg δήλωσε πως κατηγορήθηκαν για τις περικοπές της συγκυβέρνησής τους με τους συντηρητικούς. Προσωπικά δε νομίζω να ξαφνιάστηκε. Άλλωστε ο ψηφοφόρος των συντηρητικών ξέρει τι να περιμένει από το κόμμα που υποστηρίζει. Οι ψηφοφόροι των LibDems νομίζω πως θα νιώσανε κάπως βλάκες (εφόσον δεν μπόρεσαν να διδαχτούνε από την χρόνια παρόμοια πάθηση των Ελλήνων ομολόγων τους) που ψηφίσανε ένα κόμμα που δήλωνε προεκλογικά πως θα αντισταθεί σε περικοπές μόνο και μόνο για να το δούνε να τις εφαρμόζει μαζί με τους συντηρητικούς.

Οι εκλογές στη Σκωτία: Αν και τα αποτελέσματα ήτανε αναμενόμενα ως προς την πτώση των LibDems και στη Σκωτία, οι εκλογές αυτές φέρανε τα ίσα ανάποδα εδώ στον Βορρά. Οι εκλογές μας λοιπόν είχανε 2 μεγάλους χαμένους έναν μεγάλο κι έναν μικρό κερδισμένο και έναν που ούτως ή άλλως στην Σκωτία είναι "τι είχαμε τι χάσαμε". Σημειώνουμε πως το Σκωτικό κοινοβούλιο έχει 129 έδρες (πλειοψηφία στις 65). Τα αποτελέσματα βρίσκονται εδώ.

α) οι χαμένοι: Ο αναμενόμενος χαμένος είναι οι LibDems που μπορέσανε να κρατήσουνε μόνο τα δύο νησιωτικά συμπλέγματα των Shettland και Orkney. Από τις 17 έδρες που είχανε στη βουλή του 2007 μείνανε με 5 στο καινούργιο κοινοβούλιο. Ο επικεφαλής τους, Tavish Scott, παραιτήθηκε μετά τα αποτελέσματα αφού άφησε και μια μπηχτή προς την κεντρική ηγεσία του κόμματος πως "χρειάζεται να αλλάξουνε κατεύθυνση". Ο μη αναμενόμενος χαμένος ήτανε οι Εργατικοί. Οι 37 έδρες τους στο κοινοβούλιο υπολείπονται κατά 7 αυτών που είχανε στο προηγούμενο. Όχι μόνο δεν καταφέρανε να εξαργυρώσουνε τη δυσαρέσκεια για την κυβέρνηση μα χάσανε κιόλας το κάστρο της Γλασκώβης την οποία κρατούσανε από το 1999. Και ο δικός τους επικεφαλής δήλωσε πως θα παραιτηθεί το φθινόπωρο. 

β) οι κερδισμένοι: Ο μεγάλος κερδισμένος των εκλογών είναι το εθνικιστικό κόμμα SNP. Είναι αυτοί που καρπώθηκαν τις απώλειες και των τριών άλλων κομμάτων. Συγκεντρώσανε λοιπόν 69 έδρες, 23 παραπάνω από αυτές που κρατούσανε στην προηγούμενη βουλή. Στο κοινοβούλιο του 2007 σχηματίζανε κυβέρνηση μειοψηφίας με αποτέλεσμα να μην μπορέσουν να εφαρμόσουνε το παλιό τους σχέδιο για δημοψήφισμα με το ερώτημα της απόσχισης από το Ηνωμένο Βασίλειο. Πλέον έχουνε την πρώτη στην ιστορία του Σκωτικού κοινοβουλίου απόλυτη πλειοψηφία και όπως όλα δείχνουν θα πάνε για το δημοψήφισμα. Το αποτέλεσμα δίκαια μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορικό γιατί για πρώτη φορά στην ιστορία του το SNP κατάφερε να κερδίσει τα μεγάλα αστικά κέντρα της Γλασκώβης και του Εδιμβούργου. Με το SNP και το δημοψήφισμα και το που πάμε θα ξανασχοληθώ παρακάτω. Ο δεύτερος κερδισμένος είναι οι Πράσινοι που κατορθώσανε να βγάλουνε δύο έδρες.

γ) ο "τι είχαμε τι χάσαμε": Φτάσαμε και στο αγαπημένο μου κομμάτι στην πολιτική σκηνή της Σκωτίας που δεν είναι άλλο από την (για τους ίδιους) τραγωδία των συντηρητικών. Καταφέρανε να χάσουνε μόλις 5 έδρες σε σχέση με το προηγούμενο κοινοβούλιο κι έτσι έχουνε πλέον 15 βουλευτές στο Holyrood. Η επικεφαλής τους λοιπόν δήλωσε πως απόλαυσε πολύ την προεκλογική εκστρατεία και πως η απήχηση των συντηρητικών είναι σταθερή. Προσωπικά η αντίδρασή της μου θύμισε την ανακούφιση του Συνασπισμού κάθε φορά που καταφέρνει να μπει στην ελληνική βουλή. Βέβαια με την πολιτική τους πλατφόρμα δεν θα πηγαίνανε και πολύ μακριά ούτως ή άλλως μιας και ήταν το μόνο κόμμα που ζητούσε την επαναφορά διδάκτρων, την επαναφορά του κόστους συνταγογράφησης φαρμάκων και την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων. Σημειώνουμε εδώ πως για το ζήτημα των διδάκτρων (σε προπτυχιακό επίπεδο) αυτά καλύπτονται από την κυβέρνηση της Σκωτίας για πολίτες της Σκωτίας (όχι όμως και της Αγγλίας) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Το SNP και το δημοψήφισμα: το SNP είναι ένα κάπως ιδιαίτερο μίγμα αποσχιστικού εθνικισμού και σοσιαλδημοκρατίας, χαρακτήρα που απέκτησε όταν την ηγεσία του είχε ο τρέχων επικεφαλής Αlex Salmond. Για μια ενδιαφέρουσα ιστορία του δείτε εδώ. Η σοσιαλδημοκρατική ατζέντα του SNP του επέτρεψε να χτυπήσει τους εργατικούς ως αξιόπιστη εναλλακτική στους συντηρητικούς. Ειδικά σε ζητήματα δωρεάν παιδείας και υγείας βρίσκεται κατά την άποψή μου πιο αριστερά από τους εργατικούς (όχι ότι είναι και κανένα μεγάλο κατόρθωμα). Τώρα σχετικά με το δημοψήφισμα, τα διλήμματα που το ακολουθούν τα έχω σχολιάσει παλιότερα εδώ. To SNP έχει μεν ήδη αρχίζει να πιέζει για εκχώρηση περισσότερων αρμοδιοτήτων την κεντρική κυβέρνηση, μα το αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος κάθε άλλο παρά προδιαγεγραμμένο είναι. Κοινώς, το SNP δεν κέρδισε τις εκλογές επειδή οι Σκωτσέζοι αποφάσισαν πως θέλουν δημοψήφισμα. Οι Σκωτσέζοι εκλέξανε το SNP γιατί ήτανε ευχαριστημένοι με το πως τους κυβέρνησε (αν και σε κυβέρνηση μειοψηφίας) ή απλά επειδή θεωρούνε πως μπορούνε να εμπιστευτούνε περισσότερο αυτό το κόμμα από τα υπόλοιπα στο παζάρεμα με το Westminster. Το τι θα ψηφίσουνε στο δημοψήφισμα δεν προδιαγράφεται από αυτήν τους την επιλογή, αν και πλέον θα έχουμε την δυνατότητα να μάθουμε τι πιστεύουν αντί να κάνουμε εικασίες.

Συγκριτικά αποτελέσματα των εκλογών του 2007 με αυτές του 2011. Οι εικόνες έχουν παρθεί από εδώ κι εδώ και διατίθενται με πιστοποιητικό Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0.

Η θεία Α.

Έχω αρκετούς λόγους να θυμάμαι τη θεία Α. Αφενός μεν πέρασε μερικά χρόνια μαζί μας νταντεύοντας εμένα και τον μικρότερο αδερφό μου, κυρίως βέβαια τον δεύτερο (όχι γιατί ήμουν ωριμότερος, μα γιατί έτυχε να πάω στο νηπιαγωγείο νωρίτερα). Αφετέρου είναι που απ' αυτήν άκουσα τα πρώτα παραμύθια μου μιας και οι γιαγιάδες βρισκότανε στο χωριό. Της χρωστάω λοιπόν τις ιστορίες με τον γκιώνη και τον πρωτομάστορα, ίσως κι άλλες που πια έχουνε ξεθωριάσει. Τέλος της χρωστάω και την αγάπη μου για τον καφέ, μιας και στα κρυφά με είχε αφήσει να δοκιμάσω λίγο ελληνικό με μπόλικο γάλα γύρω στα τέσσερα-πέντε μου. Μετά γύρισε στο χωριό και πέρασε εκεί την υπόλοιπη ζωή της μόνη. Στην παιδικά αδιάκριτη ερώτησή μου για το που είναι ο άντρας της μου είχε απαντήσει πως είχε χωρίσει.

Έμενε σε ένα από τα σπίτια του παλιού μαχαλά (τέσσερα ήτανε μαζί με το δικό μας) που προ υδρεύσεως ήτανε βολικά κοντά στην βρύση, μα κατόπιν υδρεύσεως εγκαταλείφθηκαν σταδιακά για άλλα, με πρόσβαση στον δρόμο. Το σπίτι της, μια μονοκατοικία (με πλάκα κι όχι σκεπή) ήτανε ακριβώς μπροστά στο μονοπάτι των εξερευνήσεων των χριστουγεννοπασχαλιατικοκαλοκαιρινών διακοπών και το αυλάκι που διέσχιζε την αυλή της ιδανικό μέρος για να δοκιμάσεις εκ του ασφαλούς την πλοϊμότητα καρυδότσουφλων μόλις κάποιος αποφάσιζε να ποτίσει και "άφηνε το νερό". Συνήθως ήτανε είτε στην αυλή της είτε στην κουζίνα, στην οποίαν είχε και το κρεβάτι της, απ' όπου μας καλούσε να πάμε για ένα γλυκό κυδώνι (πρόσκληση την οποίαν δε δεχόμαστε πάντα). Το σπίτι όμως είχε κι άλλα δύο δωμάτια, των οποίων τα παντζούρια ήτανε μονίμως κλειστά και τα οποία είχανε αυτή τη δροσιά του σπηλαίου. Τα παλιακά τους έπιπλα και οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες στον τοίχο δεν μου κάνανε τόση εντύπωση όση η μυστηριακή τους σκοτεινιά. Κι εκεί επάνω στην τραπεζαρία, μια κορνίζα με τον αδερφό μου στα μικράτα του και τη θεία να την ανασηκώνει τρυφερά και να μας διηγείται κάτι σχετικό.

Τα χρόνια περάσανε, οι γέροι φεύγανε ένας ένας, η παλιά γειτονιά είχε πια αδειάσει και μεις είχαμε πια μεγαλώσει οπότε δεν περνούσαμε όλη τη μέρα αλωνίζοντας τα μονοπάτια. Σαν τύχαινε να περνώ από εκεί, στο κάλεσμα από το παράθυρο της κουζίνας απαντούσα ένα αόριστο "γειά σου θείτσα" κι επιτάχυνα. Οι επισκέψεις είχανε πάρει τον χαρακτήρα της υποχρέωσης, όπως συχνά γίνεται σε κείνη την ηλικία που λέμε εφηβεία και στην οποίαν εμφανίζονται τα πρώτα δείγματα της κυνικής αυτοπεποίθησης που μας χαρακτηρίζει ακόμα, στη μέση πια της φθίνουσας νιότης. Αυτά όμως στις διακοπές. Διότι όλον τον υπόλοιπο καιρό, που ήτανε κι ο περισσότερος, από την αυλή της μπορούσε μόνο να δει μερικά ερειπωμένα σπίτια και την περίφημη μουντίλα της περιοχής μας.

Την τελευταία φορά που την είδα, ήταν στο σπίτι της κόρης της στην πόλη. Κάτι μου είπε κλαίγοντας, που πια δεν το θυμάμαι ίσως επειδή μου φάνηκε χαρακτηριστικά γεροντικό. Κάθησα μερική ώρα μαζί της, άρθρωσα μια-δυο συγκαταβατικές κουβέντες και βγήκα στην αυλή να καπνίσω. Η συγκατάβαση αυτή, αν και ακόμα με ενοχλεί, νομίζω είναι οικεία σε πολλούς: είναι η συγκατάβαση με την οποία το μεσημέρι κοιτάζει το λυκόφως έχοντας ξορκίσει ή πιστεύοντας πως έχει ξορκίσει το memento mori.

Ακόμη περνώ που και που από εκείνο το παλιό μονοπάτι όταν βρίσκομαι στο χωριό. Είναι από μια άποψη η μονομαχία μου με τον χρόνο. Εκτός από την εντροπία ο χρόνος έχει σύμμαχο και τη φύση στις περιπτώσεις των ορεινών χωριών. Κι έτσι κάθε φορά περνάω από τα ίδια μέρη προσπαθώντας να θυμηθώ πως ήτανε πριν τα καλύψει η βλάστηση, από τα ίδια σπίτια προσπαθώντας να θυμηθώ πως ήτανε πριν πέσουνε, από τα ίδια μονοπάτια μέχρι να τα βρω κλειστά.

Το σπίτι της θείας Α. δεν έχει φυσικά ακόμα πέσει, ήτανε πολύ καινούργιο γι' αυτό. Στις γλάστρες όμως έχουνε φυτρώσει αγριόχορτα και τα παντζούρια πια είναι όλα σφαλιστά, ακόμα και της κουζίνας. Ένας κισσός έχει εισχωρήσει μέσα στο παράθυρο της τραπεζαρίας, και από το σπασμένο τζάμι της πόρτας φαίνονται μερικά αναρριχητικά που έχουν φυτρώσει στο εσωτερικό. Τα χελιδόνια δεν έχουν ξανάρθει, μου είχαν πει πως ήρθανε στο δικό μας σπίτι που βλέπει ακόμα ανθρώπους μα δεν μπορώ να ξέρω αν είναι τα ίδια. Τελευταία φορά βρέθηκα εκεί πέρυσι τα Χριστούγεννα, πηγαίνοντας να βρω τους γάλανθους που επισκεπτόμουνα κάθε χρόνο. Βρήκα το μονοπάτι κλειστό λίγα μέτρα πιο κάτω και -πριν γυρίσω πίσω- μπήκα για λίγο στην αυλή της θείας. Έκατσα να κοιτάζω τη βροχή και είπα μερικά λόγια στη θεία, απ' αυτά που λες καμιά φορά στους νεκρούς γνωρίζοντας μεν πως δεν θα σ' ακούσουν αλλά που νιώθεις την ανάγκη να τα πεις, ακόμα κι αν είναι μόνο για να δείξεις στον εαυτό σου πως θυμάσαι. Θυμάσαι τη φωτογραφία που μάλλον είναι ακόμα στην τραπεζαρία και μια όμοιά της είδες σε ένα οικογενειακό άλμπουμ πρόσφατα. Θυμάσαι το Γκιώνη που φάγανε οι λύκοι κι ο αδερφός του έγινε νυχτοπούλι. Θυμάσαι ακόμα και τις καραμέλες σε σχήμα κομματιού πορτοκαλιού. Αυτό που όμως δεν μπορείς να θυμηθείς όση ώρα γράφεις αυτήν την ανάρτηση είναι η κηδεία της. Είχες πάει άραγε ή μήπως είχες απλώς ακούσει από την άλλη άκρη του τηλεφώνου ένα "πέθανε η θεία Α";

Δυστυχώς στο φωτογραφικό μου αρχείο δεν βρήκα πολλές σχετικές φωτογραφίες. Η συγκεκριμένη τραβήχτηκε την εποχή που αναφέρεται στην τελευταία παράγραφο λίγα βήματα πάνω από το σπίτι της θείας Α.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Την συγκεκριμένη ιστορία μου θύμισε αυτή η ανάρτηση του Γ. Κατσαμάκη στον οποίον έφτασα μέσω niemandsrose.

Η τρισχιλιετής ιστορία και η μεσαιωνική Ήπειρος Ι

Τη συγκεκριμένη ανάρτηση τη σκεφτόμουνα από όταν είδα το "1821" αλλά συνεχώς την ανέβαλλα κυρίως επειδή απαιτούσε να ανατρέξω σε πηγές και δεν προλάβαινα. Έλα όμως που το Jungle Report ανέβασε αυτά τα υπέροχα αποσπασματάκια του Ι.Θ. Κακριδή για την νεοελληνική παράδοση και τους αρχαίους Έλληνες. Τα αποσπάσματα κατά τη γνώμη μου είναι ενδεικτικά αυτού που έχουμε αναφέρει και σε άλλες αναρτήσεις ως "ιστορικά προσδιορισμένο χαρακτήρα της εθνικής συνείδησης". Εάν λοιπόν λάβουμε σαν βασικό στοιχείο της συνείδησης μιας κοινωνίας το πως αυτοπροσδιορίζονται τα μέλη της , τότε προφανώς η τρισχιλιετής συνέχεια του έθνους πάει περίπατο, ακριβώς επειδή η έννοια "ελληνικό  έθνος" δεν είχε κανένα νόημα ή είχε διαφορετικό απ' αυτό που προτάσσει ο εθνικισμός για ανθρώπους που ζήσανε σε άλλες εποχές [1]. Η παρούσα θα κινηθεί στην ίδια λογική μα θα πάει μερικούς αιώνες παραπίσω, για την ακρίβεια στην Ήπειρο του 13ου-15ου αιώνα. 

Η βυζαντινή περίοδος έχει κεντρική θέση στην ελληνική ιστοριογραφία επειδή προσφέρει την 'γέφυρα' που χρειάζεται προκειμένου να θεμελιωθεί η ιδέα της συνέχισης του ελληνισμού από την αρχαιότητα ως σήμερα. Εαν λοιπόν θεωρήσει κανείς πως στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε ήδη αρχίσει να αποκρυσταλλώνεται μια ελληνική εθνική συνείδηση, τότε προσθέτεις και τα 400 χρόνια οθωμανικής "κατοχής" και το έθνος σου έχει διασωθεί με αμυχές για τρεις χιλιάδες χρόνια. Χωρίς να έχω διαβάσει εκτεταμένα Νίκο Σβορώνο, νομίζω πως υποστηρίζει την θέση πως ειδικά με την φραγκοκρατία στο Βυζαντινό χώρο έχουμε ανάπτυξη εθνικής συνείδησης. Μάλιστα με μια βόλτα στο google θα διαπιστώσετε πως αρκετά εθνικιστικά ιστολόγια επικαλούνται θριαμβευτικά τον "αριστερό Σβορώνο" σαν δικαίωση των απόψεών τους. Για μια καλή περιγραφή της ιστοριογραφίας του Σβορώνου δείτε εδώ.

Πάμε λοιπόν στην περίπτωσή μας, που θα εξετάσω με αντιπαραβολή σε ένα ντοκιμαντέρ του ΕΚΤ. Μιας και ο αναγνώστης δεν είναι υποχρεωμένος να ξέρει την σχετική ιστορία προτείνω να δείτε το ντοκιμαντέρ στο ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ εδώ. Την επιμέλεια των κειμένων έχει  κατά μια ελαφρά ειρωνεία της τύχης ο Φάνης Κακριδής (αν δεν απατώμαι γιος του Ι.Θ. Κακριδή που αναφέραμε παραπάνω). Εξηγούμαι για την ελαφρά ειρωνεία. Αυτή δεν έχει να κάνει με τον ίδιο τον Φ. Κακριδή αλλά με το γεγονός πως το ντοκιμαντέρ είναι στον αντίποδα αυτών των σημείων που αναφέρει το Jungle Report. Το ντοκιμαντέρ εξετάζει λοιπόν την ιστορία του 'Δεσποτάτου' της Ηπείρου [2] σαν μέρος της παραδοσιακής ιστορικής αφήγησης που επίσης συναντάμε στα εγχειρίδια της ιστορίας. Ακολούθως θα σχολιάσουμε ορισμένα από τα σημεία της αφήγησης αυτής με βάση κυρίως  τον Nicol του οποίου η μονογραφία αποτελεί μια από τις λίγες δουλειές στο θέμα [3]. 

Διάδοχα κράτη και βυζαντινή παλινόρθωση: Το ντοκιμαντέρ σωστά αναφέρει πως το Δεσποτάτο αποτέλεσε χώρο εγκατάστασης προσφύγων μετά την άλωση της Κων/πολης από τους Φράγκους το 1204. Επίσης σχεδόν σωστά αναφέρει πως στα χρόνια του Θεόδωρου "συναγωνιζόταν με την αυτοκρατορία της Νίκαιας για το ποιός θα ξαναπάρει την Πόλη από τους Φράγκους". Είναι αλήθεια πως οι ηγεμόνες της Ηπείρου αποσκοπούσαν στην παλινόρθωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αλλά το καίριο σημείο είναι πως η παλινόρθωση αυτή τους ενδιέφερε μόνο εφόσον γινόταν από τους ίδιους. Η επιγραφή ΜΑΔΚ (Μιχαήλ Άγγελος Δούκας Κομνηνός) που σώζεται ακόμα στο κάστρο της Άρτας σηματοδοτεί την προσπάθεια του Μιχαήλ ΙΙ της Ηπείρου να οικειοποιηθεί όλα τα ονόματα των βασιλικών οικογενειών του Βυζαντίου και να προβληθεί ως νόμιμος διεκδικητής του θρόνου. Η μονή της Βλαχέρνας στην Άρτα (όπου και οι τάφοι των Κομνηνοδουκάδων) επίσης δεν ονομάστηκε τυχαία, αλλά για να θυμίζει την ομώνυμη μονή στην Κωνσταντινούπολη. Επανέρχομαι λοιπόν στο "σχεδόν σωστά" που είπα παραπάνω. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τον αγώνα δρόμου του Δεσποτάτου και της Νίκαιας σχεδόν σαν μια ευγενή άμιλλα φιλικών κρατών που τα ένωνε ένας κοινός σκοπός. Εάν ίσχυε αυτό, μόλις ένας εκ των δύο καταλάμβανε την Κων/πολή ο άλλος θα έπρεπε να τρέξει να τον συγχαρεί και να προσχωρήσει στην παλινορθωμένη αυτοκρατορία. Κάτι τέτοιο όχι μόνο δεν  συνέβη ποτέ μα στην πραγματικότητα τα δύο κράτη ήτανε σφοδρότατα ανταγωνιστικά μεταξύ τους όπως θα δούμε παρακάτω.

Έλληνες vs Φράγκοι: Σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ "το Δεσποτάτο γίνεται αμέσως κέντρο ελληνικής αντίστασης στους Φράγκους". Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της αντίστασης ήτανε η μάχη της Πελαγονίας το 1259. Το ενδιαφέρον με την μάχη αυτή είναι ότι από τη μια πλευρά βρίσκονταν ο ηγεμόνας της Ηπείρου Μιχαήλ ΙΙ, ο γαμπρός του, Manfred της Σικελίας (Φράγκος) και ο πρίγκηπας της Αχαϊας William of Villehardouin (κι άλλος Φράγκος!) και απέναντί τους ο στρατός της Νίκαιας, ο οποίος νίκησε στη μάχη και ανακατέλαβε και την Κωνσταντινούπολη δυο χρόνια μετά. Μόλις το 1261, βυζαντινές -πια- φρουρές εγκαθίστανται στην Άρτα και τα Γιάννενα, ο Μιχαήλ δέχεται βοήθεια από τον (Φράγκο) γαμπρό του και ανακτά τις πόλεις. Μια σημαντική παράμετρος αναφέρεται εδώ από τον Nicol σύμφωνα με τον οποίον "οι κάτοικοι [των δυο πόλεων] καλωσόρισαν την επιστροφή του Δεσπότη τους. Είχαν κάνει απολύτως ξεκάθαρο πως προτιμούσαν να κυβερνιούνται από τους δικούς τους ηγεμόνες παρά να μετατραπούν σε επαρχιώτες της παλινορθωμένης αυτοκρατορίας". (σ. 8). Μέχρι να πεθάνει, 6 χρόνια αργότερα, ο Μιχαήλ ΙΙ είχε προλάβει να ξαναβρεθεί σε εμπόλεμη κατάσταση με το Βυζάντιο άλλες δύο φορές! Ο διάδοχός του Νικηφόρος, παρότι παντρεμένος με την ανιψιά του βυζαντινού αυτοκράτορα, δεν είχε κανένα πρόβλημα να καταδικάζει την προσέγγιση του Βυζαντίου με την Ρωμαιοκαθολική εκκλησία στηριζόμενος ο ίδιος σε ένα πλέγμα συμμαχιών τόσο με το πριγκιπάτο της Αχαΐας (Φράγκοι) όσο και με τον Charles d' Anjou της Νάπολης και Σικελίας (επίσης Φράγκος). Από τα δύο αυτά ενδεικτικά παραδείγματα φαίνεται πως το Δεσποτάτο μπορεί να ήτανε μεν βυζαντινό όσον αφορά τον πολιτισμό, μα σε καμία περίπτωση εστία αντίστασης στους Φράγκους. Η πραγματικότητα είναι πως όπως κάθε φεουδαρχικό κράτος βρέθηκε και στα δύο στρατόπεδα κατά καιρούς, ανάλογα με τους υπολογισμούς των ηγεμόνων του για το ποια επιλογή θα εξυπηρετούσε καλύτερα την συνέχιση της ανεξαρτησίας τους.

Επειδή βλέπω πως η ανάρτηση βγαίνει μεγαλύτερη απ' ό,τι περίμενα κι επειδή κοντεύει χάραμα αποφάσισα να τη σπάσω σε δύο μέρη. Η συνέχεια λοιπόν σχετικά με την 'εθνική συνείδηση' του Δεσποτάτου στην επόμενη.

---------------------------------------------------------------------
[1] Η προσέγγιση αυτή βέβαια δεν μπορεί να κάμψει τις ενστάσεις όσων αντιλαμβάνονται τα έθνη ως  μια εξωιστορική πραγματικότητα ανεξαρτήτως συνείδησης των μελών τους.
[2] Το "Δεσποτάτο" είναι εντός εισαγωγικών γιατί όπως και στην περίπτωση της "Βυζαντινής Αυτοκρατορίας" ο όρος καθιερώθηκε μεταγενέστερα. Παρότι ορισμένοι από τους ηγεμόνες χρησιμοποίησαν τον τίτλο δεν ήταν ούτε κληρονομικός ούτε -απ' όσο γνωρίζω- αναφέρεται πουθενά στις ιστορικές πηγές ο όρος "δεσποτάτο". Ο Οστρογκόρσκι χρησιμοποιεί τον όρο "κράτος της Ηπείρου".
[3] Πρόκειται για το: D. Nicol, The Despotate of Epiros 1267-1479: A contribution to the history of Greece in the middle ages (Cambridge University Press: 1984). Το βιβλίο είχε παλιότερα μεταφραστεί στα ελληνικά μα είναι πλέον πολύ δυσεύρετο. Εξίσου σπάνιο είναι κι ένα σχετικό βιβλίο του Γ. Ζιάγκου του 1973 από το οποίο δυστυχώς δεν μπορώ να αντλήσω επειδή δεν το έχω εδώ.

Του λυβικού το πέλαγος

Δεν πάνε πάνω από δυο-τρεις μέρες που ρώτησα μισοαστειευόμενος την συνάδελφο στο γραφείο "Τι απέγινε εκείνη η Λιβύη; έγινε ο σεισμός στην Ιαπωνία και την ξεχάσαμε;" για να εισπράξω την απάντηση "Δες και λίγο Al Jazeera, με το BBC που βλέπεις μην περιμένεις προκοπή". Τελικά δεν χρειάστηκε να αλλάξω τις ενημερωτικές μου προτιμήσεις. Σήμερα λοιπόν είχα αποφασίσει να πω δυο πραγματάκια για την Λιβύη, ειδικά αφού είδα τις αντιδράσεις στην Ελλάδα. Ο προβληματισμός μου δεν ήτανε ιδιαίτερα περίπλοκος και δεν διαφέρει από αυτόν του Zaphod ο οποίος πολλές φορές όταν αποφασίσει να σχολιάσει για κάτι που με απασχολεί με αφήνει χωρίς υλικό για ανάρτηση. Αφού ξαναπώ πως συμφωνώ με τον προβληματισμό του και σας προτρέψω να περάσετε κι από κει, θα αφήσω μερικές σκέψεις σχετικά κυρίως με τις διεθνή πολιτική και το διεθνές δίκαιο.

Ανθρωπιστικές επεμβάσεις Ι (for starters): Το κεντρικό ζήτημα εδώ πέρα είναι προφανώς κατά πόσο η διεθνής κοινότητα έχει το δικαίωμα (ή και την υποχρέωση ακόμα ακόμα) να επεμβαίνει στα εσωτερικά ανεξάρτητων κρατών προκειμένου να αποτρέψει ανθρωπιστικές καταστροφές. Τα όργανα αρχίζουν αμέσως: τι νοείται ως διεθνής κοινότητα; τι ορίζουμε ως 'ανθρωπιστική καταστροφή'; Όσοι έχουνε παρακολουθήσει αναρτήσεις μου σχετικά με τις ακαδημαϊκές συζητήσεις δεν προβλέπεται να ξαφνιαστούνε, τους υπόλοιπους σας περιμένει μια οδυνηρή έκπληξη. Η ακαδημαϊκή κοινότητα δεν έχει συμφωνήσει για το αν επιτρέπονται (είτε νομικά είτε ηθικά) ανθρωπιστικές επεμβάσεις ή όχι. Η κουβέντα είχε ανάψει το 1999 με τη Γιουγκοσλαβία και τα επιχειρήματα είναι πάνω κάτω τα ακόλουθα.

Ανθρωπιστικές επεμβάσεις ΙΙ (διεθνές δίκαιο): Η τυπική διάσταση είναι σχετικά πιο απλή και γι' αυτό ξεκινάμε από εκεί. Μιας και τα θεωρητικά επιχειρήματα τραβιούνται πίσω στο Κόσοβο καλό θα είναι να επισημάνω πως οι νομικοί καταγγέλλανε τότε την επέμβαση επειδή παραβίαζε το Άρθρο 2(4) του ΟΗΕ (ναι ναι αυτό που ακούσατε και την κυβέρνηση της Λιβύης να επικαλείται). Η επέμβαση όμως του ΝΑΤΟ το 1999 ήτανε μονομερής, δεν είχε προηγηθεί δηλαδή απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που είναι και το αρμόδιο όργανο του ΟΗΕ για κάτι τέτοιο. Συνεπώς τα επιχειρήματα σε εκείνη την περίπτωση επικεντρωνότανε στο εάν παρόλο που δεν ήτανε νόμιμη (legal) η ανθρωπιστική επέμβαση ήτανε νομιμοποιημένη (legitimate). Μην με ρωτάτε γιατί σας ζαλίζω με το Κόσοβο, προφανώς είδα κάπου τον παραλληλισμό και θεώρησα σκόπιμο να το συμπεριλάβω κι αυτό στην ανάλυση. Στην περίπτωση της Λιβύης τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά, μιας και το καταστατικό του ΟΗΕ εκτός από το 2(4) έχει και το Κεφάλαιο VII που προβλέπει πότε ο ίδιος ο οργανισμός (σε αντίθεση με μεμονωμένα κράτη που αναφέρονται στο α.2) μπορεί να επέμβει εναντίον κράτους-μέλους. Η σχετική απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας λοιπόν, στο συγκεκριμένο ακριβώς κεφάλαιο πατάει. Συνεπώς, σε αντίθεση με την περίπτωση του Κοσόβου, εν προκειμένου υπάρχει ξεκάθαρη απόφαση του ΟΗΕ άρα δεν τίθεται ζήτημα νομιμότητας. Στην τρέχουσα συγκυρία δεν έχουμε μονομερή επέμβαση του ΝΑΤΟ ή οποιουδήποτε περιφερειακού οργανισμού μα επιχείρηση των Ηνωμένων Εθνών. Εντάξει, για ορισμένους είναι ένα και το αυτό, μα προσωπικά θεωρώ τη διαφορά θεμελιώδη.

Ανθρωπιστικές επεμβάσεις ΙΙΙ (τα διλήμματα, πολιτικά τε και ηθικά): Κάθε φορά που η διεθνής κοινότητα αποφασίζει να επέμβει σε εσωτερικές διαμάχες βάζει στο κεφάλι της έναν τόνο μπελάδες . Γι' αυτό είθισται τα λοιπά κράτη να κάνουνε τους Κινέζους (σ.σ. η ομοιότητα με την αποχή της Κίνας στην σχετική ψηφοφορία δεν θα μπορούσε παρά να είναι εντελώς συμπτωματική) και να αφήσουνε τους ντόπιους να βγάλουνε τα μάτια τους ήσυχα κι ωραία. Για να πω την ταπεινή μου άποψη, οι Ευρωπαίοι αναγκαστήκαμε να ανακατευτούμε επειδή η Λιβύη είναι άβολα κοντά μας. Εάν λοιπόν ο Καντάφι ήτανε ένας τυραννίσκος στην υποσαχάρια Αφρική το πιο πιθανό θα ήτανε να τον αφήναμε να κάνει τη δουλειά του (όπως άλλωστε και τον Μουγκάμπε και τον κάθε Μουγκάμπε). Έλα όμως που και κοντά μας είναι και η τηλεόραση μας φέρνει συχνά-πυκνά εικόνες από κει και θυμόμαστε λίγο και τι έγινε κάτω από τη μύτη μας στη Σερμπρένιτσα (καλά, οι Έλληνες δεν το πολυθυμόμαστε γιατί πηγαίναμε τους Σέρβους τότε) και μας λούζει κι ένας κρύος ιδρώτας. Επειδή άρχισα και παρεκκλίνω, για τον έναν ή τον άλλον λόγο η διεθνής κοινότητα δεν έχει την επιλογή να κάνει τους Κινέζους. Μερικά από τα διλήμματα που αντιμετωπίζονται σε αυτές τις περιπτώσεις -ασχέτου νομιμότητας- είναι τα ακόλουθα:
α) Ηθικά: Πέρα από την κλασική ρεαλιστική κριτική πως τα κράτη τείνουνε να μασκαρεύουνε τα συμφέροντά τους ως πανανθρώπινες ηθικές αξίες και συνεπώς οι ανθρωπιστικές τους επεμβάσεις είναι συνήθως διαολεμένα επιλεκτικές θα σταθώ και σε άλλες δύο. Αφενός μεν υπάρχει το παλιό επιχείρημα του Τσόμσκι πως δλδ εάν κάποιος  δει μια απόπειρα δολοφονίας, αρπάξει ένα όπλο και ρίξει στο ψαχνό, κινδυνεύει να σκοτώσει τον εγκληματία (στρατός), το θύμα (εν προκειμένω τους αμάχους της πλευράς των εξεγερμένων) και τους περαστικούς (τους λοιπούς αμέτοχους αμάχους). Τίθεται λοιπόν το ζήτημα εάν μια ανθρωπιστική επέμβαση θα σώσει περισσότερες ζωές απ' αυτές που θα πάρει, πράγμα που συνήθως το μαθαίνουμε όταν είναι πια κάπως αργά. Επίσης εδώ να θυμίσω την κλασική θεωρητική άσκηση ηθικής με το τρένο και στην οποίαν το αποτέλεσμα είναι πως για τους περισσότερους ανθρώπους έχει τεράστια διαφορά το να σκοτώνεις κάποιον από το να αφήνεις κάποιον να πεθάνει. Ένα τελευταίο επιχείρημα, είναι πως με την λογική της ανθρωπιστικής επέμβασης εμείς οι επεμβαίνοντες που συνήθως είμαστε ο δυτικός κόσμος, χωρίζουμε όλον τον υπόλοιπο κόσμο σε θύτες και σε θύματα τα οποία περιμένουν από εμάς να τα σώσουμε από την μιζέρια τους (Chandler).  Αυτό κρατήστε το το τελευταίο γιατί θα επανέλθω.
β) Πολιτικά: Τα πολιτικά διλήμματα, που σχετίζονται και με τα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως, τα αναλύει εξαιρετικά ο Steve Clemons στο σχετικό άρθρο του για το BBC. Αφενός μεν είναι το μέγεθος του εγχειρήματος και κατά πόσον μπορεί να φέρει αποτέλεσμα στο να 'αχρηστέψει' τις στρατιωτικές δυνατότητες του Καντάφι (θυμίζω εδώ τα πενιχρά αποτελέσματα των βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία από στρατιωτικής σκοπιάς). Όπως πολύ εύστοχα την περιγράφει ο συντάκτης, είναι μια τακτική που ναι μεν καλύπτει το συναίσθημα της κοινής γνώμης μα είναι πολύ υψηλού κόστους και χαμηλού οφέλους. Αφετέρου, ο συντάκτης εντοπίζει δυο σημαντικές πολιτικές επιπτώσεις. Η μια είναι πως θα σχηματιστεί η εικόνα μιας ακόμα δυτικής σταυροφορίας στον αραβικό κόσμο, πράγμα που θα επιτρέψει στον Καντάφι να το σκάσει και από την απομόνωση στην οποία έχει βρεθεί. Η άλλη είναι πως από την εικόνα της εξέγερσης της νεολαίας περνάμε στην 'κλοπή της εξέγερσης' (βλ. και παραπάνω).


Εξεγέρσεις με δανεικά: Κλείνοντας, και σε σχέση με όσα ανέφερα και πριν: Αυτό που προσωπικά με προβληματίζει περισσότερο είναι το πόσο πετυχημένη μπορεί να χαρακτηριστεί μια εξέγερση/επανάσταση (αποκαλέστε το όπως θέλετε) τη στιγμή που αναγκάζεται να ζητήσει βοήθεια από έξω. Και ο Μουμπάρακ κατέβασε τα τανκ στους δρόμους όταν είδε πως απειλούνταν, μα αυτό δεν έφτανε. Η εικόνα που έχω σχηματίσει είναι μιας χώρας που φαίνεται διχασμένη και ίσως να έχει ήδη διαβεί το κατώφλι του εμφυλίου. Εάν ο Καντάφι δεν είχε καθόλου υποστηρικτές υποθέτω πως τα πράγματα θα ήταν απλά, μα όπως φαίνεται έχει. Και κάτι τελευταίο: οι εξεγερμένοι που έσπευδαν τον καιρό της επιτυχίας να συλλάβουν τους Βρετανούς που προσπαθούσανε να επικοινωνήσουνε μαζί τους (μεγάλο φιάσκο κι έχω χάσει και το λινκ του BBC) προκειμένου να μην στιγματιστούν ως καθοδηγούμενοι από το εξωτερικό, είναι οι ίδιοι που τον καιρό της υποχώρησης θυμίσανε στην διεθνή κοινότητα τις ανθρωπιστικές της υποχρεώσεις. Προφανώς ο πνιγμένος από τα μαλλιά πιάνεται, μα έχω τρομερές αμφιβολίες για το κατά πόσον την επαύριο της επέμβασης (και προϋποθέτοντας πως θα λήξει αίσια) θα βρουν την απαραίτητη νομιμοποίηση.

Απολογίες για το μακροσκελές της ανάρτησης. Θα σας άφηνα με το τραγουδάκι του τίτλου μιας και δεν σας έλυσα και καμία απορία, μα έπειτα το ξανασκέφτηκα και μου φάνηκε κάπως άκαιρο. Καλημέρα.

Φταίει η ζωή που μας στήνει παγίδες

Ακολουθεί σύντομο μονόπρακτο βγαλμένο από την ζωή. Ο διάλογος θα παρατεθεί στη γλώσσα στην οποία και διεξήχθη. Ας ονομάσουμε τους ήρωές μας Α και L, όπου Α ο άγνωστος συνομιλητής και L ο -όχι και τόσο άγνωστος- τραγικός ήρωας (ποτέ δεν έβλαψε λίγη αυτολύπηση) του έργου.

Σκηνικό: εμετικώς άκαπνη pub, μια παρέα συζητάει. Ο φωτισμός πέφτει επάνω σε δύο από τους συνδαιτημόνες οι οποίοι μόλις έχουν συστηθεί και ανταλλάσσουν τις τυπικές πληροφορίες.

Α: So, L, what are you doing with your life ?
L: I am working on my PhD in politics (με προσποιητό ενθουσιασμό)
Α: How is your drinking problem?

Τα φώτα σβήνουν και η επόμενη σκηνή βρίσκει τον L. να κοιτάζει σκεφτικός μια γωνία του δωματίου του, που περιμένει την ημέρα που η περιβαλλοντική συνείδησή του θα του θυμίσει πως υπάρχει και ανακύκλωση:

(Εξυπακούεται πως οποιαδήποτε σχέση με πρόσωπα και καταστάσεις είναι παντελώς συμπτωματική)

ΥΓ. Επειδή είμαστε ιδιαίτερα εχθρικοί προς το plagiarism και τα παράγωγά του, η έμπνευση της συγγραφής μονόπρακτου ανήκει σε ομοιοπαθούντες

Φοβάμαι φοβισμένο να σε δω

Από όποια πλευρά κι αν προσπαθήσω να πλησιάσω αυτό το κουβάρι που είναι ο φόβος, είμαι καταδικασμένος να καταλήξω σε αδιέξοδο. Θα προσπαθήσω να τον στριμώξω π.χ. σε έναν άξονα παράλογου-λογικού ερεθίσματος ή μήπως είναι καλύτερη μια άλλη τυπολογία; Και τι αφήνει απ' έξω η κάθε τυπολογία και τι παραπάνω μπορώ να πω από τους ειδικούς που ασχολήθηκαν ήδη μαζί του; Θα πλησιάσω το θεματάκι μου λοιπόν με brainstorming μερικών από τα επίθετα που μπορούμε να του κολλήσουμε, κι όποιος αντέξει...

Αρχέγονος: Εφόσον γνωρίζω πολύ καλά τους απειροελάχιστους κινδύνους ενός μεσογειακού η βρετανικού δάσους, γιατί περπατώ βιαστικά προκειμένου να μην με πιάσει το σκοτάδι εκεί μέσα; Φοβάμαι άραγε το σκοτάδι ή το δάσος ή και τα δύο; Είναι ο κατεξοχήν παράλογος φόβος, πιθανώς ριζωμένος σε μια εποχή που μια βραδινή βολτίτσα στο δάσος δεν ήτανε και η πιο ακίνδυνη επιλογή του τροφοσυλλέκτη. Ταυτόχρονα, είναι κι αυτός που ξορκίζεται ευκολότερα απ' όλους, με την αυτοπεποίθηση του ανθρώπου που ξυρίζεται στο φως της ημέρας, όπως θα έλεγε κι ο αγαπημένος Καμί αν θυμάμαι καλά.

Παραλυτικός: Αυτόν φαντάζομαι τον έχουμε όλοι νιώσει συχνά-πυκνά. Είναι εκείνος ο αυθόρμητος φόβος που θα σε πλημμυρίσει στιγμιαία και θα σε παγώσει για κάποια δεύτερα ή λεπτά που θα φανούνε αιώνες. Είναι η στιγμή που το μονοπάτι σου θα περάσει πολύ κοντά στον γκρεμό και θα παγώσεις κοιτάζοντας τον χαμό εάν και ξέρεις πως μένοντας στο μονοπάτι δεν απειλείσαι. Είναι η στιγμή που ακούς ένα ρουθούνισμα στο προσκεφάλι σου στο αντίσκηνο στη Βάλια Κάλντα, και η ραχοκοκαλιά σου έχει ευθυγραμμιστεί απόλυτα και απομακρυνθεί μερικά χιλιοστά από το έδαφος. Το πρωί θα δεις τις πατημασιές της αλεπούς και θα γελάσεις ντροπιασμένα. Είναι επίσης η στιγμή που την βλέπεις να έρχεται, πιο όμορφη απ' ό,τι θυμόσουν πως είναι, τα γόνατά σου λύνονται, η γλώσσα παθαίνει ακριβώς το αντίστροφο και θες να το βάλεις στα πόδια. Πολύ αργά, σε είδε.

Υπαρξιακός: Αυτός που τον αποκοιμίζουμε μετά από κάποια ηλικία, επειδή απλώς κουραστήκαμε να στριφογυρίζουμε το μυαλό μας γύρω από τα άλυτα ζητήματα της ύπαρξης. Τον κοιμίζουμε σχετικά εύκολα με την καθημερινότητα: δεν θα αφήσω τον φόβο του θανάτου να μου χαρίσει μια βραδιά αϋπνίας ακόμη, το ταλαιπώρησα αρκετά στα είκοσί μου και αύριο έχω να πάω στη δουλειά μου. Ναι, κάποτε θα πεθάνω, ίσως και μόνος, αλλά αυτό δεν θα είναι σήμερα. Φυσικά δεν αρκεί η καθημερινότητα, γιατί έτσι απλώς κοιμίζεις το θεριό κι αυτό μπορεί να ξυπνήσει και να σε τσακώσει σε ανύποπτο χρόνο: να κοιτάξεις πίσω σου και μπροστά σου και να μην έχεις που να κρυφτείς. Κατά κάποιον τρόπο, οι υπαρξιακοί φόβοι αποτελούνε και την κινητήρια δύναμη πίσω απ' ό,τι κάνουμε μιας και σε τελική ανάλυση το πως τους αντιμετωπίζουμε καθορίζει και το πως θα παίξουμε στο 'μεγάλο θέατρο του κόσμου' (Καλντερόν νομίζω ήτανε αυτός, μην μου πάρετε το κεφάλι αν κάνω λάθος).

Εξορθολογισμένος: Τελευταίον άφησα τον φόβο που δεν είναι ριζωμένος ούτε στον αταβισμό, ούτε στα όρια της πεπερασμένης μας ύπαρξης, ούτε στην αντίδραση του οργανισμού σε ένα ερέθισμα. Άφησα για το τέλος αυτόν που είναι αποτέλεσμα μιας σχεδόν λογικής διαδικασίας. Χωρίς να είναι απόλυτα διαχωρίσιμος από τους άλλους, ετούτος ο φόβος είναι που κυριαρχεί στις ζωές μας με wingman την αβεβαιότητα για το μέλλον. Είναι ο φόβος που ο Κόρνφορντ είχε βαφτίσει χαριτωμένα ως το απόλυτο πολιτικό κίνητρο. Και ο φόβος αυτός, βασισμένος στην αβεβαιότητα ενός υπολογισμού χωρίς να έχεις όλες τις μεταβλητές στη διάθεσή σου, δεν χαρακτηρίζει μόνο τους 'κάτω' μα και τους 'επάνω', γιατί οι τελευταίοι έχουνε και περισσότερα να χάσουνε. Αιώνες πριν ο Μαρξ απειλήσει την άρχουσα τάξη με την επανάσταση αυτών που έχουν να χάσουν μόνο τις αλυσίδες τους, ο μεσαιωνικός ποιητής προειδοποιούσε πως "rex sedet in vertice, caveat ruinam" ( από τα Carmina Burana ασφαλώς). Καλό βράδυ! Ο τίτλος, όπως και το ακόλουθο τραγουδάκι, φυσικά απο τους activemember.

------------------------------------------------------------------------------

Η ανάρτηση αυτή γράφτηκε στα πλαίσια της "Ημέρας ενάντια στο Φόβο", μιας συλλογικής προσπάθειας αρκετών ιστολογίων για την οποία μπορείτε να βρείτε περισσότερα στον ακόλουθο σύνδεσμο: http://grfear.blogspot.com/
------------------------------------------------------------------------------
Κάποιες από τις αναρτήσεις μαζί με όμορφες μουσικές επιλογές μπορείτε να ακούσετε και στην τελευταία εκπομπή του επίκουρου εδώ.